Heo con tiêu chảy hiếm khi chỉ do một nguyên nhân. Thường đó là sự cộng lại của lạnh, nền chuồng ẩm, vú mẹ bẩn, bú sữa đầu không đủ, và mầm bệnh tồn đọng trong chuồng. Phòng bệnh vì thế cũng là phòng cả chuỗi: giữ ấm, giữ khô, giữ sạch, cho bú sữa đầu sớm. Khi ổ heo đã bị, ưu tiên là giữ ấm, bù nước và gọi thú y ngay.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Một ổ heo con đang khoẻ bỗng thấy phân lỏng vàng dính đầy đuôi là chuyện người nuôi heo nái nào cũng từng gặp. Tập này mình không kê thuốc, mà giải thích vì sao heo con lại dễ bị đến vậy, để bạn chặn được ngay từ chuồng.
Vì sao heo con dễ tiêu chảy đến vậy?
Heo con mới sinh có hệ miễn dịch gần như trống. Sức đề kháng của chúng trong mấy tuần đầu dựa vào kháng thể nhận từ sữa đầu của mẹ. Con nào bú không đủ sữa đầu là con ấy bước vào đời mà không có lá chắn.
Ruột heo con còn non, men tiêu hoá chưa đủ. Chúng chỉ tiêu hoá tốt sữa mẹ, gặp thứ lạ hay gặp vi khuẩn là ruột phản ứng ngay bằng tiêu chảy.
Heo con lại rất kém chịu lạnh. Thân nhỏ, mỡ dưới da mỏng, lông thưa. Bị lạnh, heo con giảm bú, cơ thể yếu đi, vi khuẩn trong ruột thừa cơ phát triển. Rất nhiều ca tiêu chảy bắt đầu từ một đêm chuồng lạnh.
Và cuối cùng, heo con mất nước rất nhanh. Một con người lớn tiêu chảy một ngày vẫn đứng được, một con heo con tiêu chảy nặng có thể kiệt sức trong thời gian ngắn. Đó là lý do bạn không được chần chừ.
Lạnh và ẩm: hai thủ phạm dễ sửa nhất
Heo con cần ấm hơn nái rất nhiều. Khu úm có đèn sưởi, lót khô, kín gió lùa là điều kiện đầu tiên. Bạn nhìn cách heo con nằm: chụm đống run rẩy là lạnh, nằm tản dài thở nhanh là nóng.
Nền chuồng ướt là nơi vi khuẩn sinh sôi và làm heo con lạnh bụng. Nước rửa chuồng, nước rỉ từ núm uống, nước tiểu của nái đều có thể loang sang khu heo con. Hãy kiểm tra độ dốc nền và rãnh thoát, sửa ngay chỗ đọng nước.
Đừng rửa chuồng bằng vòi nước khi heo con còn nhỏ rồi để nguyên ướt. Nhiều người siêng rửa mà lại làm hại heo con. Dọn phân bằng tay, lau khô, rửa chỗ cần rửa vào lúc ấm trong ngày và để khô trước khi heo con nằm.
Mùa đông miền Bắc và những đợt mưa dầm ở miền Trung là lúc tiêu chảy heo con hay bùng lên. Trước mùa ấy, bạn che chắn chuồng, kiểm tra đèn sưởi, chuẩn bị chất độn khô.
Vú mẹ, sữa đầu và thức ăn của nái
Bầu vú nái là thứ heo con chạm vào nhiều nhất. Nếu nái nằm trên nền bẩn, phân dính vào bầu vú, mỗi lần bú heo con lại nuốt vào một ít mầm bệnh. Giữ chỗ nái nằm sạch và lau bầu vú khi cần là việc nhỏ mà quan trọng.
Sữa đầu phải được bú sớm và đủ, nhất là với những con nhỏ, con yếu. Trong một ổ đông con, con yếu hay bị đẩy ra những núm vú ít sữa phía sau. Bạn giúp chúng ngậm vú trước trong những giờ đầu.
Thay đổi thức ăn của nái đột ngột có thể làm sữa thay đổi, kéo theo tiêu chảy ở heo con. Khi nái nuôi con, hạn chế đổi loại cám, nếu đổi thì đổi dần.
Nái bị viêm vú hay sốt sau đẻ cũng ảnh hưởng tới sữa và tới heo con. Theo dõi nái chính là một cách phòng tiêu chảy cho cả ổ.
Mầm bệnh trong chuồng và an toàn sinh học
Có những nguyên nhân tiêu chảy do vi khuẩn đường ruột, do ký sinh trùng, và có cả những bệnh do virus lây rất nhanh, có thể làm chết nhiều heo con trong một thời gian ngắn. Phân biệt các nguyên nhân này cần thú y, đôi khi cần xét nghiệm, không thể chỉ nhìn màu phân mà đoán chắc.
Mầm bệnh tồn lại trong chuồng từ lứa trước, trên ủng giày, xe cộ, dụng cụ, và theo người lạ vào chuồng. Chuồng đẻ phải được dọn rửa, sát trùng và để trống trước khi đưa nái mới vào.
Hạn chế người ngoài vào khu chuồng đẻ, có chỗ thay ủng hoặc nhúng ủng ở lối vào. Người chăm heo nái không nên vừa chăm heo ốm vừa sang chăm heo con khoẻ mà không rửa tay, thay đồ.
Tiêm phòng cho nái trước khi đẻ là một cách để sữa đầu có thêm kháng thể chống một số bệnh tiêu chảy. Có tiêm hay không, tiêm gì và khi nào, bạn hỏi thú y theo tình hình bệnh ở vùng mình.
Khi ổ heo con đã bị tiêu chảy
Việc đầu tiên là giữ ấm tăng thêm. Heo con tiêu chảy mất nhiệt nhanh, chụm đống run là dấu hiệu nguy hiểm. Bật thêm đèn, thay chất độn khô.
Việc thứ hai là bù nước. Có những dung dịch bù nước và điện giải dùng cho heo con, nhưng loại nào, pha thế nào, bạn hỏi thú y. Cho heo con tiếp tục bú mẹ nếu chúng còn bú được.
Việc thứ ba là gọi thú y, nhất là khi nhiều con cùng bị, phân có màu lạ, có heo con chết, hay khi bệnh lan sang các ổ khác. Đừng tự mua kháng sinh về tiêm theo lời mách, vì không phải nguyên nhân nào cũng do vi khuẩn, và dùng sai làm lỡ thời gian chữa.
Sau khi ổ heo qua khỏi, hãy ngồi xem lại: đêm nào trời trở lạnh, chỗ nào nền ướt, nái có vấn đề gì không. Ghi lại để lứa sau sửa trước. Tối nay bạn thử cúi xuống ngang tầm heo con trong chuồng, xem có gió lùa không.
Câu hỏi thường gặp
Heo con tiêu chảy phân vàng có nguy hiểm không?
Màu phân chỉ gợi ý chứ không đủ để chẩn đoán. Dù phân màu gì, heo con tiêu chảy đều có nguy cơ mất nước nhanh. Bạn giữ ấm, bù nước và gọi thú y nếu nhiều con bị hoặc heo con yếu dần.
Heo con tiêu chảy có nên ngừng cho bú không?
Thường không nên ngừng hẳn, vì sữa mẹ vẫn là nguồn nước và dinh dưỡng quan trọng. Tuy nhiên tuỳ nguyên nhân, thú y có thể có chỉ dẫn riêng. Hãy hỏi trước khi thay đổi cách cho bú.
Vì sao heo con tiêu chảy dù chuồng đã sạch?
Có thể do lạnh về đêm, do sữa đầu không đủ, do nái có vấn đề, hoặc do bệnh do virus lây từ bên ngoài. Chuồng sạch giảm nguy cơ nhưng không loại hết. Thú y sẽ giúp tìm đúng nguyên nhân.
Có nên cho heo con uống nước cơm, nước lá cây không?
Một số mẹo dân gian được truyền miệng, nhưng không thay được việc bù nước đúng cách và chẩn đoán của thú y. Với heo con, chậm trễ vì thử mẹo có thể mất cả ổ. Hãy ưu tiên giữ ấm, bù nước và gọi người có chuyên môn.
Heo con tiêu chảy có lây sang heo lớn không?
Tuỳ nguyên nhân, có những bệnh lây được cho cả đàn ở nhiều lứa tuổi. Vì vậy cần cách ly ổ bệnh, rửa tay, thay ủng khi đi giữa các ô chuồng, và báo thú y nếu nghi bệnh lây lan.
