Heo cắn đuôi, cắn tai nhau là dấu hiệu môi trường đang có vấn đề, hiếm khi là do một con heo hư. Thủ phạm hay gặp là heo buồn chán không có gì để ủi để nhai, nhốt chật, chuồng nóng ngột, tranh giành máng ăn máng uống, và khẩu phần thiếu chất. Việc gấp là tách con bị thương, việc gốc là sửa chuồng và cho heo có thứ để nghịch.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Một vết cắn nhỏ trên đuôi có thể thành vết thương lớn chỉ sau một hai ngày, vì cả ô xúm vào. Tập này mình nói về bản năng đằng sau hành vi ấy và những cách sửa mà người nuôi heo lâu năm hay dùng.
Bản năng ủi và nhai của heo
Ngoài tự nhiên, heo dành phần lớn thời gian thức để ủi đất, đào rễ, nhai cỏ cây, tìm thức ăn. Mũi heo vừa là công cụ đào bới vừa là giác quan nhạy bén. Bản năng ấy vẫn còn nguyên trong con heo nuôi ở chuồng xi măng.
Khi chuồng chỉ có nền trơn và máng cám, heo ăn xong thì không còn việc gì. Bản năng ủi và nhai tìm chỗ thoát, và thứ gần nhất, mềm nhất, động đậy được chính là đuôi và tai của con bên cạnh.
Lúc đầu chỉ là ngậm, mút đuôi. Con bị mút không phản ứng gì, con mút tiếp tục. Đến khi đuôi trầy da rướm máu, mùi và vị máu thu hút cả ô. Từ đó hành vi cắn lan nhanh.
Vì vậy cắn đuôi giống như một tiếng chuông báo: heo của bạn đang thiếu một thứ gì đó trong môi trường sống.
Xử lý gấp khi đã có heo bị cắn
Tách ngay con bị cắn ra ô riêng. Vết thương rướm máu để lại trong ô là mời cả đàn đến cắn thêm, có con bị cắn cụt đuôi, nhiễm trùng lan lên lưng.
Vết thương được làm sạch và giữ khô. Cách sát trùng và có cần điều trị thêm không, bạn hỏi thú y, nhất là khi vết thương sâu, sưng hay heo bị sốt. Nhiễm trùng từ đuôi có thể lan vào cột sống, làm heo đi lại khó khăn.
Tìm con hay cắn nhất. Đứng quan sát một lúc, thường bạn sẽ thấy một vài con liên tục đi rình đuôi bạn cùng ô. Tách những con đó ra cũng giúp ô yên lại.
Ngay trong ngày, thả vào ô vài thứ cho heo nghịch để chuyển sự chú ý: một bó rơm, một sợi dây thừng to treo ngang tầm mõm, một khúc gỗ mềm. Đây là việc làm được ngay mà tác dụng rõ rệt.
Những nguyên nhân từ chuồng trại
Mật độ cao là nguyên nhân rất thường gặp. Heo chen chúc, không có chỗ tránh nhau, con yếu không thoát được con mạnh. Khi heo lớn lên mà không giãn đàn, mật độ cứ tăng dần lên theo thời gian.
Chuồng nóng và ngột ngạt làm heo bức bối. Khí chuồng nồng khai, bụi nhiều làm heo khó chịu. Nhiều đợt cắn đuôi bùng lên đúng vào những ngày nắng nóng kéo dài hay khi chuồng bị đóng kín vì mưa.
Máng ăn máng uống thiếu chỗ làm heo tranh giành và cắn nhau ở máng. Núm uống chảy yếu làm heo xếp hàng chờ, sốt ruột, quay sang cắn nhau.
Thay đổi đột ngột như ghép đàn mới, đổi chuồng, đổi thức ăn cũng có thể kích hoạt hành vi cắn. Nên dàn các thay đổi ra, đừng dồn vào một lúc.
Thức ăn thiếu chất và heo thèm ăn
Khẩu phần thiếu đạm hoặc thiếu một số chất khoáng, nhất là muối, có thể làm heo thèm và tìm cách bù bằng việc cắn liếm bạn cùng ô. Máu có vị mặn, heo thiếu muối sẽ bị cuốn hút.
Nếu dùng cám hỗn hợp đúng loại theo tuổi heo, thành phần thường đã được tính sẵn. Nếu tự phối trộn, hãy nhờ khuyến nông hoặc người có chuyên môn xem lại công thức. Đừng tự rắc thêm muối vào cám vì muối thừa cũng gây ngộ độc, nhất là khi nước uống thiếu.
Thức ăn quá mịn, ăn nhanh hết, cũng làm heo có nhiều thời gian rảnh. Một phần thức ăn thô xanh như rau, cỏ, thân cây chuối thái nhỏ cho heo nhai lâu hơn, vừa bớt buồn vừa có thêm chất xơ.
Heo đói vì cho ăn không đủ hay không đúng giờ cũng dễ cắn nhau. Giữ giờ cho ăn đều đặn là một cách giảm căng thẳng cho cả ô.
Cho heo thứ để ủi, nhai và nghịch
Đây là cách phòng hiệu quả và rẻ nhất. Rơm khô, cỏ khô rải một ít trên nền là thứ heo thích ủi nhất. Bạn chỉ cần rải ít một và thay thường xuyên để không làm tắc rãnh thoát.
Dây thừng sợi tự nhiên treo ngang tầm mõm, heo sẽ nhai kéo hàng giờ. Khúc gỗ mềm không có sơn, chai nhựa to sạch đã bỏ nắp, xích sắt treo cũng được dùng ở nhiều chuồng. Heo nhanh chán một món, nên thỉnh thoảng đổi món.
Một số trại cắt ngắn đuôi heo con từ sớm để hạn chế bị cắn. Đó là cách chữa ngọn, cần làm đúng kỹ thuật, và nó không làm heo hết buồn chán, chỉ đổi chỗ heo cắn. Với chuồng nông hộ, sửa môi trường vẫn là cách bền hơn.
Heo có việc để làm là heo yên, ít đánh nhau, ăn ngon và lớn đều. Chiều nay bạn thử treo một sợi dây thừng vào ô heo choai, đứng xem mười phút, bạn sẽ hiểu heo cần gì.
Câu hỏi thường gặp
Heo cắn đuôi có lây sang cả đàn không?
Hành vi cắn lan theo kiểu bắt chước và do mùi máu kích thích, nên một ô có thể bị cả lượt nếu không xử lý sớm. Tách ngay con bị thương và con hay cắn, đồng thời thêm vật cho heo nghịch.
Rơm cho heo ủi có làm bẩn chuồng không?
Rơm có thể làm tắc rãnh nếu rải quá nhiều. Bạn rải ít một, thay thường xuyên và dọn phần rơm ướt. Lượng rơm nhỏ đã đủ để heo có việc làm.
Vì sao heo cắn tai nhau?
Cắn tai có nhiều nguyên nhân giống cắn đuôi như buồn chán, chật, nóng, tranh giành. Tai cũng dễ bị cắn khi heo nằm sát nhau. Cải thiện môi trường và thêm vật nghịch giúp giảm hành vi này.
Heo bị cắn cụt đuôi có nuôi tiếp được không?
Thường vẫn nuôi được nếu vết thương được chăm sóc tốt, không nhiễm trùng lan. Bạn nhốt riêng cho lành, hỏi thú y nếu vết thương sưng hoặc heo đi lại khó. Theo dõi kỹ vì nhiễm trùng có thể lan vào cột sống.
Có nên phạt hay đánh con heo hay cắn không?
Không nên, vì đánh không làm heo hiểu và chỉ thêm căng thẳng cho cả ô. Hành vi cắn đến từ môi trường, nên hãy tách con đó ra và sửa nguyên nhân gốc.
