Heo gần như không đổ mồ hôi, nên chịu nóng kém hơn nhiều vật nuôi khác. Chống nóng cho chuồng heo vì thế phải làm từ nhiều phía cùng lúc: mái cao và cách nhiệt, cây che nắng chiều, gió lưu thông trong chuồng, làm mát bằng nước nhưng có kiểm soát, nước uống mát và đủ, và giảm mật độ khi trời nóng.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Mùa hè ở miền Trung có gió Lào, ở miền Nam có những tháng nắng gắt kéo dài, là lúc người nuôi heo thấy đàn ăn ít, chậm lớn, nái bỏ ăn. Tập này mình nói vì sao heo khổ với cái nóng, và những cách làm mát từ rẻ tới tốn kém.
Vì sao heo chịu nóng kém đến vậy?
Người và nhiều loài vật làm mát cơ thể bằng mồ hôi bốc hơi trên da. Heo có rất ít tuyến mồ hôi hoạt động, nên gần như không làm mát được theo cách đó. Heo thải nhiệt chủ yếu bằng hơi thở và bằng cách áp thân vào chỗ mát, chỗ ướt.
Heo nuôi thịt lại có lớp mỡ dưới da giữ nhiệt, ăn nhiều nên sinh nhiệt từ tiêu hoá. Heo nái nuôi con còn nóng hơn vì tiết sữa.
Ngoài tự nhiên, heo lăn bùn để làm mát. Lớp bùn ướt trên da bốc hơi chậm, kéo nhiệt ra ngoài, còn che nắng cho da. Heo nằm vào vũng phân nước tiểu trong chuồng cũng là vì bản năng này, chứ không phải heo thích bẩn.
Khi nóng, heo thở nhanh, há miệng, nằm duỗi dài trên nền, ít đi lại, ăn ít. Nóng kéo dài làm heo chậm lớn, nái giảm sữa, heo đực giảm chất lượng tinh, có thể chết vì sốc nhiệt.
Mái chuồng và cây xanh: chặn nóng từ xa
Phần lớn nhiệt vào chuồng đến từ mái bị nắng chiếu. Mái tôn mỏng, thấp, là cái chảo nóng ụp lên đầu heo. Mái nên làm cao, có độ dốc, có khoảng trống phía trên để khí nóng thoát ra.
Có nhiều cách giảm nóng mái: lót lớp cách nhiệt dưới tôn, lợp thêm lớp lá, lớp lưới che nắng phía trên mái, hay sơn mái màu sáng để phản xạ bớt nắng. Một số nơi tưới nước lên mái vào giờ nóng nhất, cách này hiệu quả nhưng tốn nước.
Cây xanh quanh chuồng, nhất là phía tây, là tấm khiên chắn nắng chiều rẻ nhất. Giàn cây leo như bầu bí trên một phần mái vừa che nắng vừa cho thêm rau.
Mái chìa ra rộng giúp nắng chiều không chiếu xiên vào nền chuồng. Nền bị nắng chiếu buổi chiều sẽ giữ nóng đến tận đêm.
Gió và quạt: đưa khí nóng ra ngoài
Không khí trong chuồng nóng lên do thân nhiệt của heo và do mái. Nếu không có đường thoát, khí nóng ẩm tích tụ, chuồng thành phòng xông hơi. Vách chuồng nên thoáng, có cửa sổ, có thể mở rộng vào mùa hè.
Quạt giúp gió lưu thông và tạo cảm giác mát cho heo. Đặt quạt sao cho gió thổi dọc chuồng, đưa khí nóng ra một phía. Quạt chĩa thẳng vào một góc chỉ mát chỗ đó.
Các trại lớn có kiểu chuồng kín dùng tấm làm mát và quạt hút ở đầu kia. Kiểu này hiệu quả nhưng tốn đầu tư và phụ thuộc điện, mất điện là chuồng thành lò. Với nông hộ, chuồng hở thông thoáng là phổ biến hơn.
Kiểm tra dây điện, ổ cắm của quạt trong chuồng. Môi trường ẩm, có nước, có heo cắn phá, dây điện phải đi cao, gọn, có bảo vệ.
Làm mát bằng nước: đúng cách mới có ích
Nước làm mát heo hiệu quả nhất khi nó bốc hơi trên da heo. Vì vậy phun nước dạng hạt nhỏ lên thân heo rồi để gió thổi khô, lặp lại, sẽ mát hơn là xối ướt sũng rồi để đó.
Phun sương trong chuồng có ích khi chuồng thoáng gió. Nếu chuồng bí, phun sương chỉ làm tăng độ ẩm, heo càng khó thải nhiệt qua hơi thở, nền chuồng ướt dễ sinh bệnh.
Với heo nái, nhiều trại dùng hệ thống nhỏ giọt nước lên vùng cổ và vai nái, chỗ heo con không bị ướt. Heo con cần ấm, nên làm mát cho nái mà không làm lạnh ổ heo con.
Tắm heo vào giờ nóng nhất giúp heo dễ chịu, nhưng tránh tắm heo bằng nước quá lạnh ngay sau khi heo vừa ăn no hoặc đang thở dốc. Làm mát từ từ, đều đặn sẽ an toàn hơn.
Nước uống, mật độ và giờ cho ăn
Heo nóng uống nhiều nước hơn hẳn. Núm uống phải chảy đủ mạnh, nước không bị nắng làm nóng. Bồn nước trên mái nên che nắng hoặc sơn sáng màu, ống nước đi trong bóng râm.
Giảm mật độ là cách mát rẻ mà nhiều người quên. Heo nằm sát nhau trao nhiệt cho nhau. Mùa hè, nếu được thì giãn đàn hoặc bán bớt heo đã đạt cỡ.
Cho ăn vào sáng sớm và chiều tối mát, giảm bữa giữa trưa. Tiêu hoá sinh nhiệt, ăn vào lúc nóng nhất là đổ thêm nhiệt cho heo.
Theo dõi dự báo thời tiết, chuẩn bị trước những đợt nắng nóng kéo dài. Đợt gió Lào hay đợt nắng nóng tới, bạn bật quạt sớm, kiểm tra nước, giảm mật độ. Trưa mai, bạn thử đứng giữa chuồng heo mười phút và để ý xem chỗ nào nóng hầm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Heo bị nóng có biểu hiện gì?
Heo thở nhanh, há miệng, nằm duỗi dài, tìm chỗ ướt để nằm, ít ăn, ít đi lại. Nặng hơn có thể run, đi loạng choạng, da đỏ. Khi heo có dấu hiệu sốc nhiệt, làm mát từ từ và gọi thú y.
Có nên tắm cho heo nhiều lần trong ngày mùa hè?
Có thể tắm hoặc phun mát vào những giờ nóng, nhưng nên giữ chỗ nằm khô và không để chuồng sũng nước suốt ngày. Làm mát bằng nước kết hợp với gió sẽ hiệu quả hơn tắm liên tục.
Mái tôn chuồng heo quá nóng thì làm sao?
Bạn có thể lót lớp cách nhiệt dưới tôn, phủ lưới che nắng hay lá lên trên, sơn mái màu sáng, hoặc tưới nước lên mái vào giờ nóng. Trồng cây che phía tây cũng giúp nhiều.
Heo nái nóng thì ảnh hưởng gì?
Nái bị nóng ăn ít, giảm sữa, heo con chậm lớn, và nái có thể khó động dục lại sau cai sữa. Làm mát cho nái là việc quan trọng trong mùa hè, nhưng phải giữ ấm cho heo con.
Phun sương có làm heo bị bệnh không?
Nếu chuồng bí và phun quá nhiều, độ ẩm cao và nền ướt có thể làm heo dễ bệnh. Phun sương hiệu quả khi chuồng thông thoáng và phun ngắt quãng. Hãy điều chỉnh theo thời tiết thực tế.
