Một chuồng gà tốt cho nông hộ cần thoáng khí mà không để gió lạnh lùa thẳng vào chỗ gà ngủ, nền cao khô có lớp độn, có sào cho gà đậu ngủ ban đêm, ổ đẻ đặt ở góc tối, đủ máng ăn máng uống, và đóng kín được để chuột, rắn, chồn không vào lúc tối.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Chuồng gà nhà quê ngày trước thường là vài tấm phên dựng dưới gốc cây, gà tự lo phần lớn. Nuôi nhiều hơn thì cái chuồng phải làm thay gà nhiều việc hơn. Tập này mình nói từng bộ phận của chuồng và lý do của nó.
Thoáng mà không lùa: hai điều tưởng ngược nhau
Gà thải nhiều hơi ẩm qua hơi thở và phân. Chuồng kín bí, hơi ẩm và khí khai từ phân tích tụ, gà dễ bệnh đường hô hấp. Vì thế chuồng phải thoáng, có chỗ cho khí bẩn thoát ra.
Nhưng gió lạnh thổi thẳng vào chỗ gà ngủ ban đêm lại làm gà nhiễm lạnh, nhất là mùa đông miền Bắc. Mẹo là để thoáng phía trên, gần mái, nơi khí nóng ẩm bốc lên, còn phía dưới ngang tầm gà đậu thì che chắn hơn.
Vách chuồng nhiều nơi làm bằng lưới phía trên và tường thấp hay phên kín phía dưới. Có rèm bạt cuốn lên hạ xuống theo thời tiết thì càng linh hoạt.
Bạn đứng trong chuồng lúc gà ngủ, ngang tầm sào đậu. Nếu thấy gió phả vào mặt thì gà cũng đang chịu gió. Nếu thấy cay mắt, khí chuồng đang quá bí.
Nền chuồng, lớp độn và mái che
Nền chuồng nên cao hơn mặt đất xung quanh để nước không tràn vào. Nền đất nện, nền xi măng đều được, quan trọng là khô. Trên nền rải một lớp độn như trấu, phoi bào, rơm băm, hút phân và hơi ẩm.
Lớp độn bị ướt quanh máng nước phải thay ngay chỗ đó. Lớp độn ẩm lâu ngày sinh mùi khai, nấm mốc và là nơi trứng giun, cầu trùng tồn tại.
Mái chuồng che được nắng gắt và mưa tạt. Mái chìa ra rộng giúp mưa không hắt vào nền. Mái tôn thấp nóng hầm vào mùa hè, nếu dùng thì nên làm mái cao, có lớp cách nhiệt hoặc trồng giàn cây leo phía trên.
Chuồng gà đặt dưới bóng cây trong vườn là mát nhất, nhưng tránh cây có cành mục dễ rơi.
Sào đậu và ổ đẻ: chiều theo bản năng
Gà có bản năng ngủ trên cao, vì ngoài tự nhiên tổ tiên của gà lên cành cây ngủ để tránh thú dữ. Cho gà vài thanh sào ngang để đậu ngủ, gà sẽ yên tâm hơn, ít dồn đống dưới nền, lông sạch hơn.
Sào nên tròn hoặc vát cạnh, đủ to cho chân gà ôm, đặt cao vừa phải, cách vách một khoảng. Các thanh sào không chồng thẳng lên nhau để con trên không thải phân xuống con dưới.
Ổ đẻ đặt ở góc tối, kín đáo, thấp hơn sào đậu để gà không ngủ trong ổ đẻ. Lót rơm sạch, thay thường xuyên. Ổ đẻ đủ cho số mái thì gà ít đẻ rơi, ít tranh ổ.
Gà mái thích đẻ ở chỗ đã có trứng. Nhiều người để sẵn một quả trứng giả trong ổ để dạy gà mái tơ biết chỗ đẻ.
Máng ăn, máng uống và sân chơi
Máng ăn và máng uống phải đủ chỗ để gà không tranh nhau. Đặt máng ở chiều cao ngang lưng gà để gà ăn uống mà không bới thức ăn vương vãi hay đạp phân vào máng.
Máng uống đặt xa ổ đẻ và xa chỗ ngủ, kê trên tấm lưới hay sàn có khe để nước rơi không làm ướt nền. Rửa máng thường xuyên, nhất là mùa nóng.
Nếu có đất, một khoảng sân chơi rào lưới cạnh chuồng giúp gà vận động, tắm nắng, bới đất, tắm cát. Gà có sân chơi thường khoẻ hơn, ít mổ nhau hơn gà nhốt trong chuồng chật.
Một góc sân có cát khô hoặc tro bếp cho gà tắm. Gà tắm cát để làm sạch lông và giảm mạt, rận. Đây là thú vui mà gà nào cũng thích.
Gà nuôi nhốt hoàn toàn thì càng cần thứ để bới. Bạn rải một ít rơm, lá khô hay cỏ cắt lên nền, thỉnh thoảng rắc ít thóc vào đó. Gà bận rộn bới tìm sẽ khoẻ chân, đỡ buồn chán và lớp độn cũng được đảo tơi lên, mau khô hơn.
Chống chuột, rắn, chồn và kẻ trộm
Ban đêm là lúc gà bất lực nhất. Chuột ăn trứng, ăn gà con, ăn cám. Rắn bò vào nuốt trứng, gà con. Chồn, cáo, mèo hoang, chó lạ có thể giết cả đàn trong một đêm.
Phần dưới vách chuồng nên dùng lưới mắt nhỏ, chắc, chôn sâu xuống đất một đoạn để thú không đào hang chui vào. Cửa chuồng đóng chặt, có then cài, mỗi tối đều đếm gà và đóng cửa.
Kho cám phải kín, thùng cám có nắp, không để cám rơi vãi quanh chuồng thu hút chuột. Dọn cỏ rậm sát chân chuồng vì đó là chỗ rắn và chuột ẩn náu.
Lối vào chuồng có một khay hay hố nhúng ủng có dung dịch sát trùng và hạn chế người lạ vào. Chuồng an toàn với thú dữ cũng là chuồng an toàn hơn với mầm bệnh. Tối nay, bạn cầm đèn pin đi một vòng quanh chuồng gà, tìm xem có khe hở nào chuột lọt được không.
Câu hỏi thường gặp
Chuồng gà nên làm bằng vật liệu gì?
Có thể dùng tre, gỗ, gạch, lưới thép hoặc kết hợp, miễn là chắc, khô ráo, dễ vệ sinh và kín được thú dữ. Vật liệu sẵn có ở địa phương thường rẻ và hợp khí hậu hơn.
Có cần thắp đèn trong chuồng gà ban đêm không?
Gà thịt và gà con trong giai đoạn úm có thể cần đèn sưởi hay ánh sáng theo hướng dẫn. Gà thả vườn trưởng thành ngủ ban đêm như bình thường, không cần thắp đèn sáng suốt đêm.
Vì sao gà không chịu vào chuồng ngủ?
Gà có thể ngại chuồng mới, chuồng bẩn, có mạt, có chuột quấy hoặc không có sào đậu. Làm chuồng sạch, có sào, cho ăn trong chuồng vào buổi chiều để gà quen dần.
Bao lâu thay lớp độn chuồng gà một lần?
Thay ngay những chỗ ướt, còn thay toàn bộ tuỳ mật độ gà và độ khô của lớp độn. Lớp độn có mùi khai nồng hay vón cục ẩm là lúc phải thay. Lớp độn cũ có thể đem ủ làm phân.
Chuồng gà có nên để gần chuồng vịt không?
Không nên để quá sát, vì vịt làm ẩm khu vực và hai loài có thể truyền một số bệnh cho nhau. Nếu nuôi cả hai, nên tách khu riêng, mỗi khu có máng ăn uống riêng.
