Chăm heo nái quanh kỳ đẻ gói lại thế này: trước khi đẻ thì chuyển nái vào chuồng đẻ sạch sớm vài ngày, nhận ra dấu hiệu sắp đẻ và chuẩn bị ô úm ấm cho heo con. Sau khi đẻ thì cho heo con bú sữa đầu thật sớm, chống đè, giữ cho nái ăn uống đều, và gọi thú y ngay khi nái sốt, bỏ ăn hay mất sữa.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Heo mang thai khoảng ba tháng ba tuần ba ngày, câu mà người nuôi heo nào cũng thuộc. Tập này mình đi qua những ngày quanh lúc đẻ, quãng thời gian quyết định một ổ heo con sống được bao nhiêu con.
Chuẩn bị chuồng đẻ từ trước
Người nuôi thường chuyển nái sang chuồng đẻ khoảng một tuần trước ngày dự kiến. Như vậy nái có thời gian làm quen chỗ mới, bớt căng thẳng khi đẻ. Chuồng đẻ được dọn rửa, sát trùng và để khô từ trước đó.
Trước khi chuyển, nên tắm rửa sạch cho nái, nhất là vùng bụng và bầu vú, vì đó là chỗ heo con sẽ bú. Bầu vú bẩn là nguồn vi khuẩn gây tiêu chảy cho heo con ngay từ những ngày đầu.
Chuồng đẻ cần có một góc úm riêng cho heo con, có đèn sưởi hoặc nguồn ấm. Đây là điểm người mới hay nhầm: nái to thích mát, còn heo con mới đẻ lại cần ấm hơn nhiều. Một chuồng phải chiều được cả hai, nên khu úm và khu nái nằm phải khác nhau.
Nhiều trại dùng khung hoặc song chắn quanh chỗ nái nằm để nái nằm xuống từ từ, heo con có chỗ thoát ra. Chuồng nông hộ không có khung thì ít nhất cũng làm một gờ chắn sát vách để heo con không bị kẹp giữa nái và tường.
Dấu hiệu nái sắp đẻ
Gần ngày đẻ, bầu vú nái căng to, núm vú đỏ hồng. Khi vắt nhẹ núm vú mà ra sữa, đó là dấu hiệu nái có thể đẻ trong vòng một ngày tới, có khi sớm hơn. Âm hộ sưng và đỏ hơn bình thường.
Nái trở nên bồn chồn, đứng lên nằm xuống liên tục, cắn ủi rơm như đang làm ổ, đó là bản năng làm tổ của heo. Nái cũng ăn ít đi, có con bỏ ăn hẳn trước khi đẻ.
Những ngày này bạn nên giảm bớt khẩu phần, cho ăn thức ăn dễ tiêu, và luôn có nước sạch. Nái táo bón lúc đẻ sẽ đẻ khó hơn. Lượng giảm bao nhiêu bạn hỏi thú y hoặc người bán cám theo thể trạng nái.
Hãy chuẩn bị sẵn khăn sạch, bao tải sạch hoặc giấy để lau heo con, đèn sưởi đã bật, dụng cụ cắt rốn đã được làm sạch, và số điện thoại thú y. Đẻ ban đêm là chuyện rất thường gặp.
Khi nái đẻ: đỡ heo con và những điều cần để ý
Phần lớn nái tự đẻ được, người nuôi chỉ cần ở bên để hỗ trợ. Mỗi con heo con ra, bạn lau sạch nhớt ở mũi và miệng để heo con thở được, lau khô thân, rồi đặt vào khu úm hoặc đặt sát bầu vú cho bú.
Dây rốn được buộc và cắt cách bụng một khoảng vừa phải, sát trùng đầu rốn. Rốn là cửa ngõ của vi khuẩn trong những ngày đầu, làm không sạch thì heo con dễ viêm rốn.
Khoảng cách giữa các con thường không quá dài. Nếu nái rặn mãi mà không ra con, hoặc đã lâu không ra con tiếp mà bạn biết trong bụng vẫn còn, hãy gọi thú y. Đừng tự đưa tay vào kéo nếu chưa được hướng dẫn, vì dễ làm nái tổn thương và nhiễm trùng.
Sau khi đẻ xong, nhau thai sẽ ra. Bạn để ý xem nhau đã ra hết chưa và dọn đi ngay, không để nái ăn nhau. Nhau sót lại trong bụng là nguyên nhân gây sốt và viêm sau đẻ.
Sữa đầu và những ngày đầu của heo con
Sữa đầu là sữa nái tiết ra trong khoảng một ngày đầu sau khi đẻ. Nó chứa kháng thể giúp heo con chống bệnh, vì heo con sinh ra gần như chưa có sức đề kháng riêng. Heo con được bú sữa đầu sớm và đủ là heo con có tấm khiên đầu đời.
Ruột heo con hấp thu kháng thể từ sữa đầu tốt nhất trong những giờ đầu, càng về sau càng kém. Vì vậy hãy giúp con nào yếu được ngậm vú sớm. Những núm vú phía trước thường nhiều sữa hơn, con yếu nên được ưu tiên ở đó.
Heo con rất dễ bị lạnh. Nếu thấy heo con chụm vào nhau run rẩy, khu úm đang thiếu ấm. Nếu heo con nằm rải rác xa đèn thì có thể quá nóng. Cách đọc nhiệt qua dáng nằm cũng giống như với gà con.
Heo con nuôi trên nền xi măng không được tiếp xúc với đất nên dễ thiếu sắt, sinh thiếu máu, da nhợt và chậm lớn. Việc bổ sung sắt cho heo con là việc thường làm ở các trại, cách làm và thời điểm bạn hỏi thú y.
Chăm nái sau đẻ và chống đè con
Nái sau đẻ cần được tăng thức ăn dần dần để có sữa nuôi con, đừng cho ăn quá no ngay ngày đầu. Nước uống phải thật đầy đủ, vì sữa phần lớn là nước. Nái thiếu nước là nái thiếu sữa.
Theo dõi thân nhiệt và thái độ ăn của nái trong mấy ngày đầu. Nái sốt, bỏ ăn, bầu vú sưng nóng cứng, heo con kêu đói, bú hoài không no là những dấu hiệu cần gọi thú y ngay. Nái mất sữa thì cả ổ heo con chịu trận.
Đè con là nguyên nhân chết heo con hàng đầu ở nhiều chuồng nông hộ. Nái to nặng, nằm xuống bất cẩn là đè chết con nằm sau lưng. Khu úm ấm hút heo con ra khỏi chỗ nái nằm, gờ chắn sát vách cho con chỗ thoát, cả hai giảm đè rất nhiều.
Nái mới đẻ lứa đầu thường bỡ ngỡ, đôi khi cắn con hoặc không cho bú. Những ngày đầu bạn nên ở gần, nhẹ nhàng giúp nái quen. Sau lứa này, hãy ghi lại ngày phối, ngày đẻ, số con sống, để lứa sau chuẩn bị chính xác hơn.
Câu hỏi thường gặp
Heo nái mang thai bao nhiêu ngày thì đẻ?
Heo nái mang thai khoảng ba tháng ba tuần ba ngày, tức khoảng một trăm mười bốn ngày. Có con đẻ sớm hoặc muộn vài ngày. Ghi ngày phối giống sẽ giúp bạn tính ngày dự kiến đẻ.
Có nên bấm răng nanh cho heo con không?
Một số trại bấm răng nanh để heo con không cắn vú mẹ và cắn nhau khi tranh vú. Việc này cần làm đúng cách, đúng lúc để không làm tổn thương. Bạn hỏi thú y xem đàn mình có cần không.
Heo con mới đẻ bao lâu thì cho bú?
Càng sớm càng tốt, ngay sau khi lau khô và cắt rốn. Kháng thể trong sữa đầu được hấp thu tốt nhất trong những giờ đầu. Heo con yếu nên được giúp ngậm vú.
Heo nái đẻ ít con là do đâu?
Số con mỗi lứa phụ thuộc giống, tuổi nái, thể trạng, cách phối giống và thời điểm phối. Nái quá béo hay quá gầy, phối sai thời điểm cũng làm giảm số con. Ghi chép từng lứa giúp bạn và thú y tìm ra nguyên nhân.
Sau đẻ bao lâu thì heo nái ăn bình thường?
Nái thường ăn lại dần trong vài ngày đầu và tăng khẩu phần theo nhu cầu nuôi con. Nếu nái bỏ ăn kéo dài hoặc sốt, đó là dấu hiệu bất thường. Hãy gọi thú y kiểm tra sớm.
