Khi heo ăn ít và chậm lớn, bạn nên kiểm theo một thứ tự cố định thay vì đoán. Đầu tiên là nước uống, rồi tới thức ăn và máng ăn, nhiệt độ chuồng, mật độ nuôi, giun sán và bệnh âm ỉ, sau cùng mới tới giống heo. Phần lớn trường hợp, lỗi nằm ở ba thứ đầu và sửa được ngay trong ngày.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Nhìn đàn heo nhà mình lớn chậm hơn nhà hàng xóm là cảm giác rất khó chịu, lại thêm lo vì tiền cám vẫn chảy đều. Tập này mình đi lần lượt từng chỗ cần kiểm, kèm lý do vì sao chỗ đó làm heo chậm lớn.
Nước uống: kiểm đầu tiên dù trông có vẻ đủ
Heo không uống đủ thì không ăn đủ. Chuyện này nghe hiển nhiên mà rất hay bị bỏ qua, vì chuồng nào cũng có núm uống và ai cũng nghĩ nước luôn chảy. Bạn thử bấm từng núm uống, hứng vào một cái ca trong một khoảng thời gian, sẽ thấy có núm chảy rất yếu do cặn bám hoặc áp lực thấp.
Áp lực nước giảm vào giờ cao điểm, khi cả nhà cùng dùng nước, hay vào buổi trưa khi bồn chứa trên mái bị nắng hâm nóng. Nước nóng thì heo không thích uống.
Núm uống đặt quá cao hoặc quá thấp so với cỡ heo cũng làm heo uống khó. Khi heo lớn lên, chiều cao núm cần điều chỉnh theo.
Nước bẩn, có mùi, có rêu trong đường ống cũng làm heo uống ít. Thỉnh thoảng bạn xả và vệ sinh bồn chứa, đường ống. Đây là việc làm một lần mà tác dụng cả lứa.
Thức ăn và máng ăn
Thức ăn ẩm, mốc, có mùi lạ làm heo ăn ít, và nấm mốc còn sinh độc tố hại gan, làm heo chậm lớn kéo dài. Bạn mở bao cám ra ngửi, nhìn, bốc lên xem có vón cục, có bụi mốc xanh xám không. Kho cám phải khô, kê cao khỏi nền, cách tường.
Đổi loại cám đột ngột làm heo bỏ ăn vài ngày. Nếu bạn vừa đổi cám, đó có thể là lý do. Lần sau đổi dần trong vài ngày.
Máng ăn thiếu chỗ làm heo nhỏ, heo yếu bị chen ra ngoài. Đứng xem một bữa ăn, bạn sẽ thấy con nào ăn được, con nào lượn vòng ngoài. Đàn lệch to nhỏ thường bắt nguồn từ đây.
Máng để thức ăn cũ đóng cặn, ẩm, chua cũng làm heo chán ăn. Vét sạch máng định kỳ, đừng đổ chồng thức ăn mới lên lớp cũ.
Chuồng nóng và nhốt chật
Heo rất kém chịu nóng. Khi nhiệt độ chuồng cao, heo giảm ăn để giảm lượng nhiệt sinh ra từ tiêu hoá. Đó là phản xạ tự vệ của cơ thể, không phải heo kén ăn. Mùa hè ở miền Nam, miền Trung, heo ăn ít chậm lớn rất thường gặp.
Dấu hiệu chuồng nóng là heo thở nhanh, nằm duỗi dài trên nền, tìm chỗ ướt để nằm, ít vận động. Bạn che mát mái, mở thoáng, tạo đối lưu gió, cho ăn vào sáng sớm và chiều mát.
Nhốt chật làm heo căng thẳng, tranh giành, bẩn hơn, nóng hơn vì thân nhiệt dồn vào nhau. Khi heo lớn lên, chỗ của mỗi con cũng phải tăng theo. Chuồng vừa vặn lúc heo nhỏ có thể đã chật khi heo lớn.
Khí chuồng nồng mùi khai cũng làm heo ăn kém và dễ bệnh hô hấp. Cúi xuống ngang tầm mũi heo, nếu bạn thấy cay mắt thì heo cũng vậy.
Giun sán và bệnh âm ỉ
Giun sán sống trong ruột và cơ thể heo, chia phần dinh dưỡng mà heo ăn vào. Heo nhiễm giun thường ăn vẫn được mà không lớn, lông xù, bụng to. Lịch tẩy giun và thuốc dùng, bạn hỏi thú y, đừng tự mua theo lời mách.
Bệnh đường hô hấp mãn tính là kẻ cắp thầm lặng. Heo ho húng hắng, nhất là lúc sáng sớm hay khi bị xua đuổi, trông vẫn khoẻ nhưng lớn chậm. Nếu bạn nghe nhiều tiếng ho trong chuồng vào buổi sáng, hãy báo thú y.
Tiêu chảy kéo dài, phân không khuôn, cũng làm heo hấp thu kém. Một vài con tiêu chảy lặt vặt có khi bị bỏ qua nhưng lại kéo cả đàn chậm theo.
Bệnh âm ỉ thường bắt đầu từ chuồng ẩm, nóng, chật và nuôi gối lứa. Sửa chuồng và nuôi cùng vào cùng ra là cách phòng tốt nhất.
Cân thử và đo, đừng nhìn bằng mắt
Mắt người rất dễ bị đánh lừa khi nhìn heo hằng ngày. Heo lớn từ từ, mình nhìn quen nên không thấy. Cách chắc nhất là cân thử vài con theo định kỳ, ghi lại, so với lần trước.
Nếu không có cân to, nhiều người dùng dây đo vòng ngực và chiều dài thân để ước tính trọng lượng. Cách này không chính xác tuyệt đối nhưng đủ để thấy xu hướng tăng hay chững. Hỏi khuyến nông về cách đo đúng cho giống heo của bạn.
Kết hợp với sổ ghi lượng cám, bạn tính được heo ăn bao nhiêu cám để tăng mỗi ký thịt. Con số đó cho biết vấn đề nằm ở heo ăn ít, hay ăn nhiều mà không lớn. Hai trường hợp có nguyên nhân khác nhau.
Chỉ khi đã kiểm hết những thứ trên mà heo vẫn chậm, mới nghĩ đến giống. Ngày mai bạn thử hứng nước từ từng núm uống vào ca xem núm nào đang chảy yếu.
Câu hỏi thường gặp
Heo ăn nhiều mà không lớn là do đâu?
Ăn nhiều mà không lớn thường gợi ý giun sán, bệnh âm ỉ, thức ăn kém chất lượng hoặc chuồng quá lạnh khiến heo dùng năng lượng để giữ ấm. Bạn kiểm thức ăn, tẩy giun theo hướng dẫn thú y và xem lại chuồng.
Vì sao một vài con trong đàn lớn chậm hơn hẳn?
Thường do máng ăn máng uống thiếu chỗ khiến con yếu bị chen ra, hoặc con đó có bệnh riêng. Tách những con nhỏ ra ô riêng, cho ăn dễ hơn, đồng thời theo dõi sức khoẻ của chúng.
Heo bỏ ăn vào mùa hè có phải bệnh không?
Không phải lúc nào cũng là bệnh, vì heo giảm ăn tự nhiên khi chuồng quá nóng. Làm mát chuồng và cho ăn vào giờ mát thường giúp heo ăn lại. Nếu heo sốt hoặc bỏ ăn hẳn, hãy gọi thú y.
Bao lâu nên tẩy giun cho heo một lần?
Lịch tẩy giun phụ thuộc vào lứa tuổi, mức nhiễm trong vùng và kiểu chuồng. Cán bộ thú y sẽ tư vấn lịch và cách dùng phù hợp. Giữ chuồng khô sạch giúp giảm tái nhiễm.
Có cách nào biết heo nặng bao nhiêu mà không cần cân?
Có thể ước tính bằng dây đo vòng ngực và chiều dài thân theo cách khuyến nông hướng dẫn. Kết quả chỉ gần đúng nhưng đủ để theo dõi heo có lớn đều không. Khi bán vẫn nên cân thật.
