Hầm khí sinh học là nơi phân và nước thải chuồng heo được vi sinh vật phân huỷ trong điều kiện kín khí, sinh ra khí đốt dùng nấu ăn, còn nước thải đi ra đã giảm mùi, dùng để tưới cây. Muốn hầm chạy tốt, bạn phải nạp phân đều đặn và không đổ hoá chất sát trùng vào hầm. Về an toàn, phải nhớ hai điều: khí này cháy được, và có thể làm ngạt chết người, nên tuyệt đối không xuống hầm hay hố ga khi chưa được thông khí kỹ.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Bếp khí sinh học xanh lửa trong căn bếp quê là hình ảnh quen thuộc ở nhiều vùng nuôi heo. Tập này mình nói nó hoạt động thế nào, cần chăm thế nào, và những mối nguy mà mỗi năm vẫn có người phải trả giá bằng tính mạng.
Hầm khí sinh học hoạt động thế nào?
Trong hầm kín, không có không khí, một tập hợp vi sinh vật phân huỷ chất hữu cơ trong phân. Quá trình ấy sinh ra một hỗn hợp khí, phần chính là khí mê tan, loại khí cháy được, cùng với khí các bô níc và một lượng nhỏ khí khác có mùi.
Khí tụ lại ở phần trên của hầm hoặc trong túi chứa, được dẫn qua ống tới bếp, tới đèn. Phần phân đã phân huỷ và nước thải chảy ra ngoài qua cửa xả.
Vi sinh vật trong hầm thích nhiệt độ ấm, thích được nạp thức ăn đều đặn. Mùa đông lạnh ở miền Bắc, hầm thường ra ít khí hơn mùa hè.
Có nhiều kiểu hầm: hầm xây bằng gạch, hầm bằng vật liệu đúc sẵn, túi ni lông lớn đặt trong rãnh đất. Kiểu nào hợp với nhà bạn tuỳ vốn, đất và số heo, hãy hỏi người có kinh nghiệm xây hầm trong vùng.
Lợi ích: khí đốt, giảm mùi, phân bón
Lợi ích dễ thấy nhất là khí đốt. Nhà nuôi heo đủ đông có thể dùng khí sinh học nấu ăn hằng ngày, bớt củi, bớt tiền mua gas.
Lợi ích thứ hai là giảm mùi và giảm ô nhiễm. Phân và nước thải được đưa vào hầm kín thay vì đổ ra mương. Nước ra khỏi hầm đã giảm mùi đáng kể so với phân tươi.
Lợi ích thứ ba là phân bón. Bã và nước sau hầm giàu dinh dưỡng, dùng tưới cây ăn trái, cây lâu năm, đồng cỏ. Đó là một mắt xích trong vòng tuần hoàn của trang trại.
Hầm khí sinh học cũng giảm lượng khí mê tan thoát thẳng ra không khí từ đống phân, một loại khí gây hiệu ứng nhà kính. Vì vậy khí thừa nên được đốt bỏ thay vì xả thẳng ra ngoài.
Nạp phân thế nào cho hầm chạy tốt?
Hầm cần được nạp đều đặn mỗi ngày, phân pha với lượng nước vừa phải. Nạp quá ít thì ít khí. Nạp quá nhiều so với dung tích hầm, phân chưa kịp phân huỷ đã bị đẩy ra ngoài, nước xả vẫn hôi và hầm nhanh đầy cặn.
Dung tích hầm phải tương xứng với số heo. Nhiều hầm quá tải vì chủ nhà tăng đàn mà không mở rộng hầm. Khi tăng đàn, hãy tính lại.
Không đổ hoá chất sát trùng, xà phòng, nước tẩy, nhiều thuốc kháng sinh vào hầm. Những thứ ấy giết vi sinh vật, hầm ngừng sinh khí. Khi phun sát trùng chuồng, hạn chế để nước sát trùng chảy vào hầm.
Rác, ni lông, cát sỏi lọt vào hầm làm tắc và đầy cặn. Đặt song chắn rác ở cửa nạp, dọn định kỳ.
Nguy cơ cháy nổ và cách kiểm tra rò rỉ
Khí sinh học cháy được. Rò rỉ trong căn bếp kín, gặp lửa có thể gây cháy, nổ. Đường ống phải kín, khoá van khi không dùng, bếp đặt ở chỗ thoáng.
Kiểm tra rò rỉ bằng cách quét nước xà phòng lên các mối nối, chỗ nào sủi bọt là chỗ ấy rò. Tuyệt đối không dùng lửa, bật lửa để thử tìm chỗ rò.
Túi chứa khí bằng ni lông dễ bị thủng do chuột cắn, vật nhọn, nắng làm giòn. Che nắng cho túi, rào chắn để vật nuôi và trẻ con không chạm vào.
Ống dẫn khí đi gọn, tránh chỗ có người đi lại dẫm đạp, tránh gần nguồn lửa khác. Trẻ em không được nghịch van khí.
Ngạt khí: mối nguy chết người khi xuống hầm
Đây là phần quan trọng nhất của tập này. Trong hầm, hố ga, bể phốt chứa phân, không khí gần như không còn ôxy, lại có khí độc. Một người xuống hầm có thể ngất chỉ sau vài hơi thở và chết rất nhanh.
Nhiều tai nạn xảy ra theo cùng một kiểu: một người xuống thông hầm bị ngất, người thứ hai xuống cứu cũng ngất, rồi người thứ ba. Người cứu thường chết cùng người bị nạn vì lao xuống không có bảo hộ.
Không bao giờ tự xuống hầm, hố ga, bể chứa phân. Việc thông hầm, sửa hầm phải do người có chuyên môn làm, với thông gió kỹ và thiết bị bảo hộ. Khi thấy người ngất dưới hầm, không lao xuống cứu, hãy gọi cấp cứu và gọi người có thiết bị.
Nắp hầm, nắp hố ga phải luôn đậy chắc, có khoá nếu cần, để trẻ con và vật nuôi không rơi xuống. Tối nay, bạn hãy đi xem lại nắp hầm và nói với cả nhà quy tắc không ai xuống hầm.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu con heo thì đủ khí nấu ăn?
Tuỳ cỡ heo, kiểu hầm và nhu cầu của gia đình. Người xây hầm có kinh nghiệm hoặc khuyến nông có thể giúp bạn tính dung tích hầm phù hợp với số heo và lượng khí cần dùng.
Vì sao hầm biogas ra ít khí?
Có thể do nạp phân không đều, nạp quá ít hoặc quá nhiều, trời lạnh, đổ hoá chất sát trùng vào hầm, hoặc ống dẫn bị rò. Kiểm tra từng nguyên nhân và hỏi người xây hầm.
Nước thải sau hầm biogas có dùng tưới rau được không?
Nước sau hầm đã giảm mùi và giàu dinh dưỡng, nhưng vẫn có thể còn mầm bệnh. Dùng tưới gốc cây ăn trái, cây lâu năm, đồng cỏ an toàn hơn tưới lá rau ăn sống.
Làm sao kiểm tra ống khí có bị rò không?
Quét nước xà phòng lên các mối nối, chỗ sủi bọt là chỗ rò. Tuyệt đối không dùng lửa để thử. Sửa ngay chỗ rò và giữ bếp ở nơi thoáng.
Có nên tự xuống hầm biogas để thông tắc?
Không bao giờ, vì trong hầm thiếu ôxy và có khí độc, có thể gây ngạt chết người rất nhanh. Việc này phải do người có chuyên môn làm với thông gió và thiết bị bảo hộ.
