Tính lời lỗ một lứa heo thịt không khó: lấy tiền bán trừ đi tiền con giống, tiền cám, tiền thuốc và tiêm phòng, điện nước, và một phần khấu hao chuồng trại. Hai điều cần nhớ nhất là cám thường chiếm phần lớn chi phí, và mỗi con heo chết giữa lứa ăn mất phần lời của vài con khác, vì cám nó đã ăn không lấy lại được.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Trong tập này mình không dùng giá thật, vì giá heo, giá cám mỗi nơi mỗi lúc một khác. Mình tính bằng phần, giả sử một con heo bán ra được mười phần tiền, rồi xem mười phần ấy đi đâu. Bạn nhẩm theo được, rồi tự thay bằng số thật của nhà mình.
Giả sử một con heo bán được mười phần tiền
Giả sử bạn nuôi một lứa mười con heo thịt, mỗi con khi bán thu về mười phần tiền. Cả lứa thu một trăm phần.
Bây giờ chia chi phí cho mỗi con. Giả sử con giống tốn hai phần. Cám cả lứa nuôi cho một con tốn sáu phần. Thuốc thú y, tiêm phòng, điện nước, tính bình quân cho một con nửa phần. Khấu hao chuồng trại và dụng cụ, tức là phần hao mòn của chuồng mà lứa này phải gánh, thêm nửa phần.
Cộng lại, mỗi con tốn chín phần. Mười con tốn chín mươi phần. Thu một trăm, chi chín mươi, lời mười phần cho cả lứa, tức là mỗi con lời một phần.
Bạn thấy ngay: trong mười phần tiền bán heo, cám chiếm sáu phần. Đó là lý do người nuôi giỏi để ý tới từng bao cám hơn mọi thứ khác. Các con số này là giả định, tỉ lệ thật ở nhà bạn có thể khác, nhưng thường thì cám vẫn là phần lớn nhất.
Một con heo chết ăn mất lời của bao nhiêu con?
Giờ giả sử giữa lứa có một con chết. Lúc ấy nó đã ăn khoảng nửa phần cám của cả lứa, tức là ba phần. Cộng với hai phần tiền giống và nửa phần thuốc men, con heo chết ấy đã nuốt năm phần rưỡi tiền mà không trả lại đồng nào.
Tính lại cả lứa: chín con còn lại bán được chín mươi phần. Chi phí cho chín con là tám mươi mốt phần, cộng năm phần rưỡi của con chết, tổng là tám mươi sáu phần rưỡi. Lời còn ba phần rưỡi.
Từ mười phần lời rơi xuống ba phần rưỡi, chỉ vì một con chết. Nói cách khác, một con heo chết giữa lứa đã xoá đi lời của khoảng sáu bảy con khác.
Con số này giải thích vì sao người nuôi giỏi chịu bỏ công cho an toàn sinh học, cách ly, tiêm phòng, chuồng sạch. Tiền phòng bệnh trông thì tốn, nhưng tiền mất vì một con chết còn tốn hơn nhiều.
Khi giá bán giảm nhẹ thì sao?
Giả sử lứa này đủ mười con, nhưng giá heo lúc bán giảm, mỗi con chỉ thu chín phần thay vì mười. Cả lứa thu chín mươi phần.
Chi phí vẫn là chín mươi phần như cũ, vì giống, cám, thuốc đã tiêu hết từ trước. Thu chín mươi, chi chín mươi, lời bằng không.
Giá bán chỉ giảm một phần mười mà lời biến mất hoàn toàn. Đó là vì lời của nghề nuôi heo thường mỏng so với tổng chi phí, nên chỉ cần giá nhích xuống một chút là chạm điểm hoà vốn.
Bài học là đừng chỉ tính lời theo giá lúc đang cao. Hãy tính thử với giá thấp hơn một chút xem mình còn chịu được không. Nếu chỉ có lời khi giá ở mức đẹp nhất, kế hoạch ấy đang rất mong manh.
Hai thứ hay bị quên: khấu hao và công của mình
Nhiều người không tính khấu hao chuồng. Họ nghĩ chuồng xây rồi thì thôi. Nhưng chuồng, máng, quạt, đèn sẽ hỏng dần và phải sửa, phải thay. Nếu không để dành một phần từ mỗi lứa, tới lúc sửa chuồng sẽ phải bỏ tiền lớn một lần.
Cách tính đơn giản: ước xem chuồng và dụng cụ dùng được bao nhiêu lứa, rồi chia chi phí làm chuồng cho số lứa đó. Mỗi lứa gánh một phần.
Thứ hai là công lao động của chính mình. Trong ví dụ trên, lời mười phần là lời trước khi trả công cho người nuôi. Nếu cả lứa bạn bỏ ra rất nhiều ngày công, hãy chia mười phần ấy cho số ngày công để xem mỗi ngày mình được trả bao nhiêu.
Có khi con số ấy thấp hơn đi làm thuê. Biết điều đó không phải để nản, mà để quyết định có nên mở rộng, có nên thay đổi cách nuôi, hay có nên giữ nghề như một nguồn thu phụ.
Đòn bẩy để tăng lời
Từ ví dụ, có thể thấy những đòn bẩy lớn nhất. Thứ nhất là giảm hao hụt, vì mỗi con chết ăn mất lời của nhiều con. Thứ hai là giảm cám tiêu tốn cho mỗi ký thịt, vì cám là phần chi lớn nhất. Thứ ba là bán đúng lúc, đúng nơi.
Giảm cám tiêu tốn không có nghĩa là cho heo ăn ít, mà là để heo dùng cám hiệu quả hơn: nước đủ, chuồng mát, không bệnh, không giun, thức ăn không mốc, máng không vương vãi.
Mua giống tốt hơn có thể tốn thêm một chút ở khoản giống, nhưng nếu heo ít bệnh và lớn nhanh hơn thì lợi về sau lớn hơn.
Cuối lứa này, bạn thử lấy sổ ra và tính lại theo cách chia phần như trên, với số thật của nhà mình. Có thể bạn sẽ bất ngờ về chỗ tiền đang đi.
Câu hỏi thường gặp
Cám chiếm bao nhiêu trong chi phí nuôi heo?
Ở nhiều trại, thức ăn thường là khoản chi lớn nhất, chiếm phần lớn tổng chi phí. Tỉ lệ thật thay đổi theo giá cám, giá giống và cách nuôi. Hãy tính bằng sổ của chính bạn.
Điểm hoà vốn khi nuôi heo là gì?
Là mức giá bán mà tại đó tiền thu vừa đủ bù tiền chi, không lời không lỗ. Biết điểm hoà vốn giúp bạn quyết định có nên nuôi tiếp khi giá thị trường xuống.
Có nên tính tiền công của chính mình không?
Nên, để biết nghề này thực sự trả công cho bạn bao nhiêu. Nhiều người thấy lời nhưng khi chia cho số ngày công thì khoản lời rất mỏng. Con số này giúp quyết định đúng hơn.
Vì sao một con heo chết lại làm giảm lời nhiều như vậy?
Vì con heo chết đã tiêu tốn tiền giống, cám và thuốc mà không đem lại đồng nào khi bán. Trong khi lời mỗi con thường mỏng, nên một con chết có thể xoá lời của nhiều con khác.
Nên tính khấu hao chuồng thế nào cho đơn giản?
Ước xem chuồng và dụng cụ dùng được bao nhiêu lứa, rồi chia tổng chi phí cho số lứa đó. Mỗi lứa để dành một phần tương ứng để sau này có tiền sửa chữa, thay mới.
