Úm gà con tuần đầu cho ít hao gói lại trong ba việc: giữ ấm đúng mức mà chính đàn gà báo cho bạn biết, cho uống nước sạch ngay khi gà về rồi mới cho ăn, và lót một chỗ nằm khô ráo, kín gió lùa nhưng vẫn thoáng. Làm đủ ba việc ấy thì phần lớn những con chết rải rác trong tuần đầu sẽ không còn.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Tập này dành cho người vừa mua lứa gà con đầu tiên, đang đứng trước cái quây úm mà chưa biết bắt đầu từ đâu. Mình sẽ đi từ lúc gà con được thả xuống quây cho đến cuối tuần thứ nhất, kèm những lỗi mà người nuôi lâu năm cũng có lúc mắc.
Vì sao tuần đầu quyết định cả lứa gà?
Gà con mới nở chưa tự giữ ấm được. Bộ lông tơ mỏng, cơ thể nhỏ, mà khả năng điều hoà thân nhiệt phải mất vài tuần mới hoàn chỉnh. Trong quây úm, bạn đóng vai con gà mẹ xoè cánh.
Khi bị lạnh, gà con dồn vào nhau tìm hơi ấm, con nằm dưới bị đè ngạt, con nằm ngoài thì nhiễm lạnh, sinh tiêu chảy rồi yếu dần. Khi bị nóng, gà thở há mỏ, mất nước, bỏ ăn. Gà không chết ngay mà chết rải rác, nên người mới hay đổ cho giống yếu.
Tuần đầu cũng là lúc lòng đỏ trong bụng gà con được hấp thu hết. Lòng đỏ ấy là kho dự trữ mà con gà mang theo từ quả trứng. Gà được uống và ăn sớm thì ruột bắt đầu làm việc, bỏ đói khát lâu thì gà dễ còi.
Một lứa gà úm tốt trong tuần đầu thường đều con, lớn nhanh và ít bệnh về sau. Lứa úm hỏng thì về sau đàn lổn nhổn to nhỏ dù tốn bao công chữa chạy.
Đọc nhiệt độ quây úm qua cách gà nằm
Nhiệt kế treo trong quây là thứ nên có, nhưng thước đo tốt nhất lại là đàn gà. Bạn đứng yên vài phút rồi nhìn cách chúng nằm dưới nguồn nhiệt.
Nếu gà túm chặt lại ngay dưới bóng đèn, kêu chiêm chiếp liên tục, thì quây đang lạnh. Bạn hạ đèn xuống thấp hơn hoặc thêm một bóng. Nếu gà tản ra sát mép quây, nằm duỗi cánh, thở nhanh há mỏ, thì quây đang nóng, bạn nâng đèn lên. Nếu gà dồn hết về một phía, thường là phía đó kín gió còn phía kia có gió lùa.
Quây úm đúng nhiệt thì gà tản đều khắp mặt quây, con ăn, con uống, con nằm ngủ thoải mái, tiếng kêu nhỏ và êm. Mức nhiệt cụ thể theo từng giống và từng tuần tuổi, bạn hỏi thêm người bán giống hoặc cán bộ khuyến nông, rồi lấy đàn gà để chỉnh lại cho khớp.
Ban đêm là lúc hay xảy ra chuyện nhất. Trời trở lạnh lúc gần sáng, nhất là ở miền Bắc và vùng núi, trong khi người nuôi đang ngủ. Trước khi đi ngủ bạn nên xem quây một lần, và nếu trời báo rét thì tăng sẵn nhiệt, che bạt quanh chuồng.
Gà con mới về: cho uống nước trước, cho ăn sau
Việc đầu tiên khi thả xuống quây là cho chúng uống nước. Nước sạch, không lạnh buốt, đặt trong máng nông để gà không bị ngã vào ướt lông.
Có người pha thêm chút đường hoặc chất điện giải cho gà lấy sức. Việc pha gì, pha bao nhiêu, bạn hỏi cán bộ thú y hoặc người bán giống, vì mỗi nơi có hướng dẫn riêng. Điều quan trọng hơn là nhúng nhẹ mỏ vài con vào máng để chúng biết chỗ uống, những con còn lại sẽ bắt chước theo.
Sau khi gà đã uống được một lúc, bạn mới rải cám gà con lên khay phẳng hoặc tấm giấy sạch trải trên nền. Gà con tò mò mổ những gì nằm sát chân, nên thức ăn rải thấp dễ ăn hơn máng cao. Từ ngày thứ ba thứ tư, bạn thay dần bằng máng ăn thật.
Một lỗi hay gặp là để máng nước sát ngay dưới đèn. Nước bị hâm nóng, gà không thích uống, lại làm ẩm phần nền ấm nhất. Máng nước nên đặt ở vùng mát vừa phải, xen kẽ với máng ăn, để con nào cũng không phải đi xa.
Quây tròn, nền khô và chỗ nằm không gió lùa
Quây úm nên làm hình tròn, bằng tấm tôn mỏng, cót tre hay bìa cứng quây lại. Quây vuông có góc, gà hoảng hay lạnh sẽ dồn vào góc mà đè nhau.
Nền quây lót một lớp độn chuồng khô như trấu, phoi bào hay mùn cưa không lẫn hoá chất. Lớp lót giữ ấm chân gà, hút phân và hơi ẩm. Khi chỗ nào bị ướt quanh máng nước, bạn thay ngay chỗ ấy chứ đừng đợi cả quây ẩm lên mới làm.
Kín gió lùa không có nghĩa là bít kín hoàn toàn. Gà vẫn cần không khí sạch, vì phân và lớp độn ẩm sinh ra khí hôi làm cay mắt và hại đường hô hấp. Bạn cúi xuống ngang tầm gà mà thấy nồng mùi khai thì đã đến lúc mở bớt bạt phía trên, giữ kín phía dưới.
Quây cũng cần nới rộng dần theo ngày. Chật thì con yếu không chen được tới máng, và đàn bắt đầu lệch to nhỏ.
Những dấu hiệu cần để ý trong bảy ngày đầu
Mỗi sáng bạn dành ít phút đếm và nhìn. Con nào đứng một mình, xù lông, mắt lim dim, không chạy theo đàn khi bạn rải cám, là con cần để ý. Bắt nó ra một ô riêng cho ấm hơn và theo dõi thêm.
Hãy xem hậu môn của vài con. Nếu phân bết thành cục quanh lỗ hậu, gà sẽ khó đi ngoài và yếu dần. Nguyên nhân thường là bị lạnh hoặc uống không đủ nước. Bạn lau nhẹ bằng khăn ấm và xem lại nhiệt độ quây.
Nếu số con chết tăng lên đột ngột, hoặc nhiều con cùng có biểu hiện giống nhau như thở khò khè, tiêu chảy trắng, nghẹo cổ, thì đừng tự đoán bệnh và tự mua thuốc. Bạn gọi cán bộ thú y xã đến xem, mang theo vài con ốm nếu được yêu cầu. Chẩn đoán sai rồi dùng thuốc sai vừa tốn tiền vừa làm lỡ thời gian.
Cuối tuần thứ nhất, bạn ghi lại số gà còn, số đã chết, lượng cám đã dùng. Những con số ấy cho bạn biết lứa này bắt đầu tốt hay xấu, và lứa sau cần sửa chỗ nào. Việc bạn làm được ngay hôm nay là treo một cuốn sổ nhỏ cạnh quây úm.
Câu hỏi thường gặp
Gà con mới mua về có nên cho ăn ngay không?
Nên cho uống nước trước, đợi gà uống được một lúc rồi mới rải cám. Uống nước giúp gà hồi sức sau quãng đường vận chuyển và làm ruột sẵn sàng tiêu hoá. Cho ăn ngay khi gà đang khát dễ làm gà nghẹn và bỏ uống.
Úm gà bằng bóng đèn gì thì tốt?
Bóng đèn sưởi chuyên dùng hoặc bóng đèn sợi đốt đều dùng được, miễn là cho đủ nhiệt và treo được chiều cao thay đổi. Điều quan trọng là bạn chỉnh độ cao theo cách gà nằm. Nhớ đặt dây điện xa tầm nước và giữ bóng cách xa vật dễ cháy.
Bao lâu thì có thể bỏ đèn úm cho gà?
Tuỳ giống, tuỳ mùa và tuỳ vùng, thường gà cần sưởi trong vài tuần đầu rồi giảm dần. Mùa hè miền Nam có thể bỏ sớm hơn mùa đông miền Bắc. Bạn giảm nhiệt từng chút và nhìn đàn gà, khi chúng tản đều và ăn khoẻ dù đèn đã nhỏ thì có thể tắt hẳn.
Vì sao gà con chết rải rác mỗi ngày vài con?
Nguyên nhân hay gặp nhất là nhiệt độ quây không ổn, nhất là lạnh về đêm, kèm uống nước không đủ và nền ẩm. Con giống yếu từ lò ấp cũng có thể là lý do. Nếu chết nhiều và có triệu chứng giống nhau, bạn nên gọi thú y kiểm tra.
Có nên úm chung gà con của hai lò ấp khác nhau?
Không nên nếu tránh được. Mỗi lò có nguồn trứng và tình trạng sức khoẻ khác nhau, nhốt chung dễ lây mầm bệnh qua lại. Nếu buộc phải nuôi cả hai, hãy úm riêng ít nhất trong thời gian đầu.
