Gà mái đẻ ít hoặc ngừng đẻ hầu như luôn có lý do nằm trong sáu nhóm: ngày ngắn thiếu ánh sáng, đang mùa thay lông, đòi ấp, thức ăn thiếu đạm và canxi, nóng hay căng thẳng, và mạt chấy hoặc bệnh. Ngoài ra còn chuyện tuổi gà, vì mái già thì đẻ thưa dần là lẽ tự nhiên.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Chuồng gà đang đều trứng tự nhiên vắng hẳn đi là chuyện làm người nuôi sốt ruột nhất. Tập này mình đi lần lượt từng nguyên nhân, cách nhận ra và việc nên làm, để bạn không phải đoán mò hay vội vàng mua thuốc.
Ánh sáng: thứ người nuôi gà hay quên nhất
Gà mái đẻ theo nhịp của ánh sáng. Độ dài ban ngày tác động lên một tuyến nội tiết trong não gà, từ đó điều khiển buồng trứng. Khi ngày dài, gà đẻ đều. Khi ngày ngắn lại vào cuối thu và mùa đông, nhiều con giảm đẻ dù ăn uống vẫn bình thường.
Điều này rõ nhất ở miền Bắc, nơi mùa đông ngày ngắn và trời âm u nhiều hôm liền. Ở miền Nam, chênh lệch độ dài ngày ít hơn nên hiện tượng này nhẹ hơn. Người nuôi gà đẻ quy mô lớn thường bổ sung ánh sáng nhân tạo để giữ thời gian chiếu sáng ổn định suốt năm.
Với đàn gà nhà, bạn có thể thắp thêm một bóng đèn vào buổi sáng sớm để kéo dài ngày. Quan trọng là giờ bật tắt phải đều đặn, hôm nay sáng mai tối thì gà còn rối hơn. Thời lượng chiếu sáng phù hợp cho từng giống, bạn hỏi thêm khuyến nông.
Một lưu ý nhỏ: đừng tăng ánh sáng cho gà mái tơ chưa đủ tuổi đẻ. Kích gà đẻ quá sớm khi cơ thể chưa đủ lớn sẽ ra trứng nhỏ, dễ sa hậu môn và gà nhanh kiệt sức.
Thay lông và đòi ấp: hai lần nghỉ tự nhiên
Sau một thời gian đẻ, thường mỗi năm một lần, gà mái rụng lông cũ và mọc lông mới. Trong lúc ấy cơ thể dồn đạm để làm lông nên gần như ngừng đẻ. Bạn sẽ thấy lông rụng đầy chuồng, gà trông xơ xác. Đây không phải bệnh mà là chuyện bình thường, kéo dài vài tuần đến vài tháng tuỳ con.
Trong thời gian thay lông, gà cần thức ăn giàu đạm hơn để mọc lông nhanh. Đừng bắt gà nhịn đói để ép thay lông như vài người từng làm, vì cách đó gây căng thẳng lớn và không cần thiết với đàn gà nhà.
Đòi ấp là khi gà mái nằm lì trong ổ, xù lông, kêu cục cục, mổ khi bạn thò tay vào. Gà ta, gà ri, gà ác rất hay đòi ấp, còn gà công nghiệp chuyên trứng thì ít hơn. Khi đã đòi ấp, gà ngừng đẻ cho đến khi ấp xong hoặc khi được cai.
Nếu không cần gà ấp, bạn cai bằng cách nhặt trứng thường xuyên, chuyển gà ra một ô thoáng mát không có ổ, cho ăn uống đầy đủ. Vài ngày sau gà thường bỏ ý định ấp và quay lại đẻ. Đừng nhúng nước lạnh hay trói gà như cách truyền miệng, vừa khổ con vật vừa không cần.
Thức ăn: thiếu đạm thì ít trứng, thiếu canxi thì vỏ mỏng
Một quả trứng là một gói dinh dưỡng đậm đặc. Để làm ra nó mỗi ngày, gà mái cần đủ năng lượng, đủ đạm và rất nhiều canxi cho lớp vỏ. Gà chỉ ăn thóc, ngô với cơm thừa thì no bụng nhưng thiếu đạm, đẻ thưa dần.
Dấu hiệu thiếu canxi dễ thấy là trứng vỏ mỏng, vỏ sần, có quả mềm như không có vỏ. Gà còn có thể mổ trứng ăn vì thèm canxi. Người nuôi gà nhà thường để sẵn một máng nhỏ vỏ sò nghiền hoặc bột đá vôi cho gà tự ăn khi cần. Nếu dùng cám hỗn hợp cho gà đẻ thì thành phần đã tính sẵn, bạn đọc kỹ hướng dẫn trên bao.
Nước uống cũng quan trọng không kém. Quả trứng phần lớn là nước, gà thiếu nước một ngày có thể giảm đẻ mấy ngày sau. Máng nước cạn vào buổi trưa nắng là thủ phạm hay bị bỏ qua.
Khi đổi loại cám, hãy đổi từ từ trong vài ngày, trộn dần cám mới vào cám cũ. Đổi đột ngột làm gà bỏ ăn và tụt đẻ, rồi người nuôi lại tưởng cám mới kém.
Nắng nóng, căng thẳng và ổ đẻ không yên
Gà không có tuyến mồ hôi, chỉ thải nhiệt bằng cách thở. Khi trời nóng gay gắt, gà há mỏ, xoè cánh, ăn ít và đẻ ít, trứng nhỏ và vỏ mỏng hơn. Ở miền Trung mùa gió Lào và miền Nam mùa khô, đây là nguyên nhân rất hay gặp.
Chống nóng bằng cách che mát mái chuồng, trồng cây tạo bóng, mở thoáng, cho uống nước mát và cho ăn vào lúc sáng sớm, chiều mát. Đừng cho ăn no nhiều vào giữa trưa vì tiêu hoá cũng sinh nhiệt.
Căng thẳng cũng làm tụt đẻ: chó mèo rình quanh chuồng, chuột chạy ban đêm, trẻ con đuổi bắt, tiếng ồn lớn, chuyển chuồng, nhập thêm gà lạ. Sau một lần hoảng loạn, gà có thể ngừng đẻ vài ngày.
Ổ đẻ nên đặt ở góc tối, kín đáo, có lót rơm sạch và đủ cho số mái. Ổ ít quá thì gà tranh nhau, đẻ rơi vãi khắp nơi, có con nhịn đẻ. Gà mái thích chỗ yên tĩnh như chính bản năng giấu trứng khỏi kẻ thù.
Mạt chấy, bệnh và tuổi tác
Mạt gà là loài rất nhỏ, ban ngày trốn trong khe chuồng, ban đêm bò ra hút máu. Gà bị mạt thường thiếu máu, mào nhợt, ngứa ngáy, không chịu vào ổ đẻ. Bạn soi đèn vào khe gỗ, dưới lớp rơm ổ đẻ lúc tối sẽ thấy những chấm li ti di chuyển.
Xử lý mạt cần vệ sinh chuồng kỹ, thay rơm ổ, cho gà tắm cát tro. Nếu cần dùng thuốc diệt ngoại ký sinh, bạn hỏi thú y để chọn loại an toàn và biết thời gian ngưng dùng trứng.
Nhiều bệnh truyền nhiễm cũng làm gà tụt đẻ đột ngột, kèm trứng méo, vỏ nhạt màu, gà khò khè hay tiêu chảy. Gặp tình huống cả đàn cùng tụt mạnh trong vài ngày, bạn gọi thú y ngay, đừng tự chữa.
Cuối cùng là tuổi. Gà mái đẻ nhiều nhất trong năm đầu, sau đó giảm dần. Đàn gà đã đẻ vài năm thì ít trứng là đương nhiên. Người nuôi thường thay đàn theo từng lứa thay vì cố giữ mãi. Việc bạn làm được tối nay là cầm đèn pin soi vào khe ổ đẻ.
Câu hỏi thường gặp
Gà mái bao nhiêu tháng tuổi thì bắt đầu đẻ?
Tuỳ giống, gà công nghiệp chuyên trứng thường đẻ sớm hơn gà ta và gà lai. Gà ta thường cần lâu hơn vài tháng. Bạn hỏi người bán giống về tuổi đẻ dự kiến của đúng giống mình nuôi để chuẩn bị ổ đẻ và cám kịp lúc.
Gà mổ trứng ăn thì làm sao?
Trước hết bổ sung đủ canxi và đạm, vì gà thường mổ trứng khi thiếu chất. Nhặt trứng nhiều lần trong ngày, làm ổ tối và đủ chỗ, bỏ ngay trứng vỡ. Thói quen này lan nhanh trong đàn nên cần sửa sớm.
Có cần gà trống thì gà mái mới đẻ không?
Không cần. Gà mái vẫn đẻ trứng bình thường khi không có gà trống, chỉ là trứng không có phôi nên không ấp nở được. Nếu bạn chỉ lấy trứng ăn thì có thể nuôi toàn mái.
Trứng gà nhỏ bất thường có sao không?
Gà mái tơ mới đẻ thường cho trứng nhỏ, sau đó to dần là bình thường. Nếu gà đang đẻ trứng to mà chuyển sang nhỏ, hãy xem lại thức ăn, nước uống và nắng nóng. Nhiều quả méo, nhỏ cùng lúc thì nên hỏi thú y.
Mùa đông có nên thắp đèn cho gà nhà không?
Có thể, nhất là ở miền Bắc khi ngày ngắn. Bạn thắp thêm vào sáng sớm, giữ giờ bật tắt cố định mỗi ngày. Không nên thắp cho gà mái tơ chưa đến tuổi đẻ.
