Vận chuyển vật nuôi nhẹ nhàng là: cho nhịn ăn một thời gian hợp lý trước khi đi nhưng vẫn có nước, bắt và lùa bình tĩnh không đánh đập, cầu lên xe không quá dốc và không trơn, xếp vừa đủ chỗ trên xe, che nắng mưa, đi vào giờ mát, và không chở những con ốm yếu hay sắp đẻ. Làm đúng thì vật nuôi ít hao cân, ít chết, thịt cũng ngon hơn.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Chuyến xe từ chuồng tới lò mổ hay tới chuồng mới thường chỉ vài giờ, nhưng là vài giờ căng thẳng nhất đời con vật. Tập này mình nói những việc nhỏ ở khâu bắt nhốt và chuyên chở giúp giảm thiệt hại cho cả người nuôi lẫn con vật.
Vì sao vận chuyển gây hao hụt?
Vật nuôi bị bắt, bị dồn lên xe, chen chúc với con lạ, xóc nảy, nóng, ồn. Tất cả những thứ ấy gây căng thẳng mạnh. Căng thẳng làm tim đập nhanh, thân nhiệt tăng, cơ thể mất nước.
Hậu quả là hao cân trên đường, có con ngất, có con chết, nhất là heo trong những ngày nóng. Heo vốn chịu nóng kém, chen chúc trên xe giữa trưa là tình huống rất nguy hiểm.
Căng thẳng ngay trước khi giết mổ còn ảnh hưởng tới chất lượng thịt. Thịt của vật nuôi bị căng thẳng nặng có thể nhợt, rỉ nước, hoặc sẫm khô, kém ngon.
Vì vậy chăm khâu vận chuyển không chỉ là chuyện nhân đạo, mà còn là chuyện tiền và chuyện chất lượng.
Hao hụt ấy thường không ai ghi lại. Người bán thấy cân ở lò mổ thấp hơn mình nghĩ, người mua thấy thịt kém hơn mong đợi, và hai bên đổ lỗi cho nhau. Thật ra phần lớn thiệt hại sinh ra trong mấy giờ trên xe, nơi không ai để ý.
Trước chuyến đi: nhịn ăn hợp lý, có nước, chọn giờ
Nhiều người nuôi và người mua thoả thuận cho vật nuôi nhịn ăn một thời gian trước khi chở. Dạ dày không căng đầy thì vật nuôi ít nôn, ít say xe, ít chết trên đường, và giết mổ cũng sạch hơn. Thời gian nhịn bao lâu, bạn hỏi thú y hay người mua.
Nhịn ăn không có nghĩa là nhịn uống. Nước phải có đến tận lúc bắt.
Chọn giờ đi mát: sáng sớm hay chiều tối, tránh giữa trưa nắng gắt. Mùa đông miền Bắc thì ngược lại, tránh đêm rét và che gió cho xe.
Chuẩn bị trước dụng cụ: lồng, cầu lên xe, tấm chắn, đèn nếu bắt ban đêm. Chuẩn bị kỹ thì bắt nhanh, con vật bớt bị rượt đuổi.
Bắt và lùa bình tĩnh
Lùa vật nuôi bằng cách đi chậm phía sau, dùng tấm chắn để hướng đường đi. Không la hét, không đánh bằng roi gậy, không chọc vào mắt, không vặn đuôi. Vật nuôi hoảng loạn thì càng khó lùa, càng dễ bị thương.
Vật nuôi có xu hướng đi theo con đi trước, đi từ chỗ tối ra chỗ sáng, ngại bóng đổ và vũng nước lạ trên đường. Biết điều đó, bạn sắp xếp lối đi sáng, gọn, không có vật lạ chắn đường, sẽ lùa dễ hơn nhiều.
Bắt gà nên bắt nhẹ cả hai chân hoặc ôm thân, không xách bằng một cánh, không túm cổ. Bắt gà ban đêm dưới ánh sáng mờ thì gà ít hoảng. Heo con bắt bằng cách đỡ thân, không nhấc bằng tai.
Bò lớn nên được dắt bằng dây thừng xỏ mũi hoặc dây cổ quen thuộc, có người đi cùng dỗ dành. Không trói chân quá chặt, không kéo lê.
Người bắt cũng cần được bảo vệ. Heo to, bò hoảng có thể húc, đá gây thương tích nặng. Đi giày chắc, có người phụ, không đứng chắn ngay lối con vật chạy, và đừng bao giờ đứng phía sau con bò đang hoảng.
Trên xe: cầu lên xe, mật độ, che chắn
Cầu lên xe không được quá dốc, có gờ hoặc nẹp chống trơn, có thành hai bên để con vật không nhảy ra. Vật nuôi ngã trên cầu là con vật bị thương và cả đàn phía sau hoảng theo.
Mật độ trên xe vừa phải. Quá chật thì con vật đè nhau, nóng, ngạt. Quá thưa thì con vật xô ngã khi xe phanh. Xếp vật nuôi cùng cỡ với nhau, tách con lớn con nhỏ.
Thùng xe có mái che nắng mưa nhưng vẫn thông thoáng. Lót sàn chống trơn bằng rơm, mùn cưa hay tấm cao su.
Lái xe êm, tránh phanh gấp, cua gấp. Chuyến xa thì dừng nghỉ ở chỗ mát, kiểm tra vật nuôi, cho uống nước nếu cần.
Những con không nên chở và giấy tờ
Không chở những con đang ốm, đi không vững, bị thương nặng, quá yếu. Chuyến đi có thể làm chúng chết trên xe, và nếu chúng mang bệnh thì lây sang cả xe. Hãy hỏi thú y cách xử lý những con này.
Không chở con cái sắp đẻ, con non quá nhỏ nếu không thật cần. Chuyến đi với chúng nguy hiểm hơn nhiều.
Khi vận chuyển vật nuôi ra khỏi địa bàn, thường cần giấy chứng nhận kiểm dịch theo quy định. Hỏi cán bộ thú y trước để không bị giữ xe dọc đường, mà con vật thì đang chịu nóng trên thùng.
Sau chuyến chở, rửa và sát trùng thùng xe, dụng cụ. Lần tới bắt heo bán, bạn hãy thử dọn sạch lối đi, bật đèn phía cửa chuồng, rồi lùa chậm và đếm xem mất bao lâu so với lần trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho heo ăn trước khi chở đi bán không?
Thường người nuôi cho heo nhịn ăn một thời gian trước khi chở để heo ít say xe và giảm chết trên đường, nhưng vẫn cho uống nước. Thời gian cụ thể nên thoả thuận với người mua và hỏi thú y.
Vì sao heo hay chết trên xe vào mùa nóng?
Heo chịu nóng kém, chen chúc trên xe giữa trưa dễ bị sốc nhiệt. Chọn giờ mát, xếp vừa đủ chỗ, che nắng và cho thoáng khí giúp giảm nguy cơ.
Bắt gà thế nào cho đúng?
Bắt nhẹ cả hai chân hoặc ôm thân gà, không xách bằng một cánh hay túm cổ. Bắt vào lúc tối dưới ánh sáng mờ giúp gà ít hoảng và ít bị thương.
Chở vật nuôi đi tỉnh khác cần giấy tờ gì?
Thường cần giấy chứng nhận kiểm dịch động vật khi vận chuyển ra khỏi địa bàn. Quy định cụ thể bạn hỏi cán bộ thú y nơi đi để chuẩn bị trước.
Vật nuôi căng thẳng khi vận chuyển có ảnh hưởng thịt không?
Có, căng thẳng nặng trước khi giết mổ có thể làm thịt kém chất lượng như nhợt, rỉ nước hoặc sẫm khô. Vận chuyển nhẹ nhàng giúp giữ chất lượng thịt.
