Cho cá ăn đủ là cho một lượng mà đàn cá ăn hết trong một khoảng thời gian ngắn, không còn thức ăn thừa chìm xuống đáy ao. Lượng ban đầu tính theo tổng trọng lượng đàn cá, rồi mỗi ngày điều chỉnh theo thời tiết, nhiệt độ nước và cách cá ăn mà bạn quan sát được ở sàn ăn.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Thức ăn thường là khoản tốn nhất trong nghề nuôi cá, và cũng là thứ dễ phí nhất, vì nó rơi xuống nước rồi biến mất khỏi tầm mắt. Tập này mình nói cách biết cá đã đủ ăn chưa, và vì sao cho dư còn hại hơn cho thiếu.
Vì sao cho cá ăn dư lại hại?
Người mới nuôi cá hay nghĩ cho ăn nhiều thì cá lớn nhanh. Nhưng cá chỉ ăn được đến một mức. Phần dư chìm xuống đáy, không ai ăn, phân huỷ dần.
Thức ăn phân huỷ tiêu thụ oxy, sinh khí độc, làm nước bẩn và tảo bùng phát. Ao thiếu oxy về đêm, cá nổi đầu, bệnh nhiều. Bạn vừa mất tiền thức ăn, vừa mất thêm vì cá yếu.
Trên sổ sách, thức ăn dư làm con số tiêu tốn thức ăn cho mỗi ký cá tăng lên. Hai ao cùng một lượng cá, ao cho dư tốn nhiều cám hơn mà cá không lớn hơn.
Ngược lại, cho thiếu kéo dài thì cá chậm lớn, đàn lệch to nhỏ vì con khoẻ giành hết. Mục tiêu là vừa đủ, mà vừa đủ thì thay đổi theo từng ngày.
Tính lượng thức ăn theo trọng lượng đàn cá
Lượng thức ăn mỗi ngày thường được tính bằng một phần nhỏ của tổng trọng lượng đàn cá. Cá nhỏ ăn một tỉ lệ cao hơn so với thân mình, cá càng lớn tỉ lệ càng giảm. Tỉ lệ cụ thể cho từng loài và từng cỡ, bạn đọc hướng dẫn trên bao thức ăn và hỏi khuyến nông.
Muốn tính, bạn cần biết trong ao có khoảng bao nhiêu ký cá. Lấy số cá thả ban đầu trừ đi số cá ước tính đã hao, nhân với trọng lượng trung bình một con.
Trọng lượng trung bình có được bằng cách cân mẫu định kỳ. Chài hoặc kéo lưới bắt vài chục con ở vài chỗ khác nhau trong ao, cân chung, chia cho số con. Làm nhẹ tay và nhanh để cá không bị xây xát.
Ví dụ giả định, nếu cân mẫu ra mỗi con nặng gấp đôi lần cân trước, mà bạn vẫn cho ăn lượng cũ, thì cá đang thiếu ăn. Cân mẫu định kỳ giúp bạn cập nhật khẩu phần thay vì cho ăn theo thói quen.
Sàn ăn: cửa sổ nhìn xuống đáy ao
Sàn ăn là một khung hay một tấm lưới đặt chìm cố định ở một chỗ trong ao, thức ăn chìm được rải lên đó. Sau một khoảng thời gian, bạn nhấc sàn lên xem còn bao nhiêu thức ăn.
Nếu sàn sạch trơn từ sớm, có thể cá còn đói, lần sau tăng lên một chút. Nếu còn nhiều thức ăn, cá đã no hoặc đang kém ăn, lần sau giảm. Nhờ sàn ăn mà thức ăn chìm không còn là thứ vô hình.
Với thức ăn viên nổi, bạn quan sát trực tiếp trên mặt nước. Cá đớp mạnh, quẫy tranh nhau là đang đói. Cá đớp lờ đờ, viên nổi trôi dạt vào bờ là đã no hoặc có vấn đề.
Cho cá ăn ở chỗ cố định, giờ cố định, cá sẽ quen và tụ về. Bạn vừa dễ quan sát, vừa thấy ngay khi đàn cá thay đổi thái độ ăn, một dấu hiệu sớm của bệnh hay của nước xấu.
Khi nào phải giảm hoặc ngừng cho ăn?
Cá là động vật biến nhiệt, thân nhiệt theo nhiệt độ nước. Nước lạnh, cá trao đổi chất chậm, ăn ít đi rõ rệt. Mùa đông miền Bắc, những đợt rét đậm, cá gần như ngừng ăn, lúc đó cho ăn như mùa hè là đổ thức ăn xuống đáy.
Nước quá nóng giữa trưa hè cũng làm cá kém ăn và cần nhiều oxy hơn. Cho ăn vào sáng muộn khi oxy đã lên và chiều mát.
Đừng cho ăn lúc sáng sớm khi oxy còn thấp, nhất là ở ao hay nổi đầu. Đừng cho ăn khi cá đang nổi đầu. Những ngày âm u, mưa dầm, sau mưa giông, hãy giảm lượng.
Khi cá bệnh, đổi nước, vừa thả giống hay vừa đánh bắt, cá căng thẳng và ăn ít. Giảm thức ăn trong những ngày ấy, rồi tăng dần lại khi cá ăn khoẻ.
Chất lượng thức ăn và cách bảo quản
Thức ăn tốt mà bảo quản sai cũng thành thức ăn xấu. Bao thức ăn để nơi ẩm thấp, sát nền, gần tường dễ hút ẩm, mốc, mất chất. Cá ăn thức ăn mốc có thể bị hại gan và chậm lớn.
Kho thức ăn cần khô, thoáng, kê bao lên cao, không để quá lâu. Mua vừa đủ dùng trong một thời gian ngắn thay vì trữ cả vụ.
Cỡ viên phải hợp với cỡ miệng cá. Viên quá to cá nhỏ không ăn được, viên quá nhỏ cá lớn ăn không bõ, lại tan nhanh trong nước. Khi cá lớn lên, chuyển dần sang cỡ viên lớn hơn.
Thức ăn tự chế từ cám, bã, rau cần được dùng tươi, không để ôi. Cuốn sổ ghi lượng ăn từng ngày cùng thời tiết sẽ là người thầy tốt nhất của bạn. Từ mai, bạn thử nhấc sàn ăn lên sau bữa và ghi lại còn bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Một ngày nên cho cá ăn mấy lần?
Thường người nuôi chia làm hai đến vài bữa mỗi ngày vào giờ cố định. Cá nhỏ nên được cho ăn nhiều bữa hơn với lượng ít mỗi bữa. Số bữa cụ thể tuỳ loài cá và loại thức ăn.
Cá không lên ăn là bị gì?
Cá không lên ăn có thể do nước lạnh, thiếu oxy, nước xấu, cá đang bệnh hoặc vừa bị căng thẳng. Bạn kiểm tra màu nước, thời tiết, quan sát cá. Nếu kéo dài kèm cá chết, hãy báo cán bộ thuỷ sản.
Thức ăn nổi và thức ăn chìm cái nào tốt hơn?
Thức ăn nổi dễ quan sát cá ăn, ít bị phí. Thức ăn chìm hợp với loài ăn ở đáy. Chọn loại nào tuỳ loài cá chính và cách bạn theo dõi. Nếu dùng thức ăn chìm, nên có sàn ăn.
Có nên cho cá ăn rau, cỏ thay thức ăn viên?
Với cá trắm cỏ thì cỏ là thức ăn chính. Với nhiều loài khác, rau cỏ chỉ bổ sung vì không đủ đạm. Kết hợp thức ăn tự nhiên và thức ăn viên giúp giảm chi phí mà cá vẫn lớn.
Vì sao cá trong ao lớn không đều?
Thường do thả cá giống không đều cỡ, cho ăn thiếu hoặc cho ăn ở một chỗ quá nhỏ khiến con khoẻ giành hết. Rải thức ăn rộng hơn, cho đủ lượng và chọn cá giống đều cỡ giúp đàn lớn đồng đều.
