Gà ta bản địa có thịt chắc ngon, chịu kham khổ, tự kiếm ăn giỏi, nhưng lớn chậm và đẻ ít. Gà lai lớn nhanh hơn gà ta mà vẫn chạy được ngoài vườn. Gà công nghiệp thì hoặc lớn rất nhanh, hoặc đẻ rất nhiều, nhưng đòi chuồng trại và thức ăn tốt. Không có giống nào tốt nhất cho mọi người, chỉ có giống hợp với đầu ra, chuồng trại và sức chăm của bạn.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Đứng trước trại giống với hàng chục loại gà con lông vàng giống hệt nhau, người mới rất dễ chọn theo lời quảng cáo. Tập này mình so ba nhóm giống, rồi nói cách nhìn một con gà con khoẻ.
Gà ta bản địa: chậm mà chắc
Việt Nam có nhiều giống gà bản địa đã gắn với từng vùng: gà ri nhỏ con phổ biến ở nhiều nơi, gà Hồ, gà Mía to con ở đồng bằng Bắc Bộ, gà Đông Tảo chân to, gà ác lông trắng da đen, gà tre nhỏ nhắn, và nhiều giống gà của đồng bào vùng cao.
Điểm mạnh của gà bản địa là thịt chắc, thơm, được người mua ưa chuộng. Chúng chịu được thời tiết khắc nghiệt, tự kiếm ăn tốt trong vườn, ít bệnh vặt hơn khi nuôi thả. Gà mái nhiều giống ấp giỏi, nuôi con khéo.
Điểm yếu là lớn chậm, cần nhiều tháng mới đạt cỡ bán, và đẻ ít trứng. Tính ra mỗi ký thịt tốn nhiều thời gian và thức ăn hơn.
Một số giống như gà Đông Tảo còn khó nuôi hơn, lớn chậm, chân to nặng nề, phù hợp với người có kinh nghiệm và đầu ra riêng.
Gà bản địa cũng là một phần của di sản giống vật nuôi. Nhiều giống chỉ còn ở một vài vùng, nuôi với số lượng ít. Người nuôi giữ được dòng thuần, chọn lọc con tốt để nhân giống, là đang làm một việc có ích lâu dài, và cũng thường có khách riêng sẵn lòng trả giá xứng đáng.
Gà lai thả vườn: điểm giữa
Gà lai thường là con lai giữa giống bản địa và giống nhập, hoặc giữa các giống nhập lông màu. Đây là nhóm gà thả vườn phổ biến nhất hiện nay ở nhiều vùng.
Gà lai lớn nhanh hơn gà ta khá nhiều, thời gian nuôi ngắn hơn, nhưng vẫn có dáng gà ta, lông màu, chạy nhảy được, thịt săn hơn gà công nghiệp khi được thả vườn.
Chúng cần thức ăn tốt hơn gà ta để phát huy tốc độ lớn, và kém chịu kham khổ hơn một chút. Chất thịt phụ thuộc nhiều vào thời gian nuôi và mức độ được vận động.
Với người mới muốn nuôi gà thả vườn để bán, gà lai thường là lựa chọn cân bằng giữa vốn quay vòng và giá bán.
Gà công nghiệp: nhanh, nhiều nhưng khó tính
Gà thịt công nghiệp lông trắng được chọn lọc qua rất nhiều thế hệ để lớn cực nhanh, chỉ trong thời gian ngắn đã đạt cỡ bán. Chúng chuyển hoá thức ăn thành thịt rất hiệu quả.
Đổi lại, chúng đòi hỏi chuồng trại tốt, nhiệt độ ổn định, thức ăn công nghiệp đúng chuẩn và chăm sóc kỹ. Thả vườn kiểu gà ta thì gà công nghiệp không chạy nổi, dễ chết vì nóng và bệnh.
Gà đẻ chuyên trứng là một nhóm khác, được chọn để đẻ rất nhiều trứng, gần như không đòi ấp. Chúng cần cám gà đẻ đủ đạm và canxi, ánh sáng ổn định.
Nuôi gà công nghiệp thường cần quy mô lớn hơn mới có lãi, và đầu ra thường qua thương lái hay hợp đồng với công ty. Người mới nuôi nhỏ lẻ thường gặp khó ở khâu bán.
Một điều ít người để ý là gà công nghiệp nhạy với nắng nóng hơn hẳn gà ta. Một đợt nắng gắt kéo dài mà chuồng không đủ mát có thể làm chết hàng loạt gà gần đến ngày bán. Nếu chọn giống này, chi phí làm mát chuồng phải được tính ngay từ đầu.
Chọn giống theo đầu ra và điều kiện của mình
Câu hỏi đầu tiên vẫn là bán cho ai. Khách quanh vùng thích gà ta, chấp nhận giá cao hơn, thì gà ta hay gà lai thả vườn hợp. Bán cho chợ đầu mối, thương lái lấy số lượng thì gà lai hay gà công nghiệp hợp hơn.
Câu hỏi thứ hai là bạn có gì. Có vườn rộng, có thời gian, ít vốn, thì gà ta thả vườn. Có chuồng kín, có vốn mua cám, cần quay vòng nhanh, thì gà lai hay gà công nghiệp.
Câu hỏi thứ ba là bạn nuôi để ăn trứng hay ăn thịt. Muốn trứng đều quanh năm thì gà đẻ chuyên trứng hoặc giống lai hướng trứng. Muốn thịt thì chọn hướng thịt.
Hỏi khuyến nông và những người nuôi trong vùng về giống nào hợp khí hậu và thị trường ở đó. Một giống nổi tiếng ở nơi khác chưa chắc hợp với nơi bạn.
Nhìn một con gà con giống khoẻ
Gà con khoẻ nhanh nhẹn, đứng vững, chạy khi có tiếng động, kêu to rõ. Lông tơ bông, khô, sạch, không bết.
Mắt sáng, tròn, không có ghèn. Mỏ khép kín, không lệch. Chân thẳng, bóng, ngón không cong vẹo.
Bụng gọn, mềm, không phình to cứng. Rốn khô, kín, không rỉ máu hay có cục đen. Hậu môn sạch, không bết phân.
Gà con trong một lứa nên đều cỡ. Mua cả lứa từ một cơ sở uy tín, hỏi rõ gà đã được tiêm phòng gì. Lần tới đi mua gà giống, bạn hãy lật vài con lên xem rốn trước khi trả tiền.
Câu hỏi thường gặp
Gà ta nuôi bao lâu thì bán được?
Gà ta thường cần thời gian nuôi lâu hơn gà lai và gà công nghiệp nhiều, tuỳ giống và cách nuôi. Thời gian chính xác phụ thuộc cỡ mà người mua cần. Hỏi người nuôi gà ta trong vùng để có con số thực tế.
Gà lai có ngon bằng gà ta không?
Gà lai thả vườn nuôi đủ thời gian và được vận động thường cho thịt khá săn, nhưng nhiều người vẫn đánh giá gà ta thơm và chắc hơn. Chất thịt phụ thuộc cả giống lẫn cách nuôi.
Có nên thả vườn gà công nghiệp không?
Gà thịt công nghiệp lông trắng không hợp thả vườn vì lớn nhanh, nặng nề, kém chịu nóng và bệnh. Chúng cần chuồng trại và chăm sóc theo kiểu công nghiệp.
Gà Đông Tảo có dễ nuôi không?
Gà Đông Tảo lớn chậm, chân to nặng nề, khó nuôi hơn nhiều giống gà khác và cần chăm kỹ. Thường hợp với người có kinh nghiệm và có đầu ra riêng cho giống gà này.
Mua gà con giống ở đâu thì tốt?
Nên mua ở cơ sở giống có uy tín, có giấy tờ, rõ nguồn gốc và lịch tiêm phòng. Tránh mua gà con trôi nổi không rõ nguồn. Hỏi người nuôi lâu năm trong vùng họ mua ở đâu.
