Heo nái động dục có âm hộ sưng đỏ, kêu rít, bồn chồn, bỏ ăn, và dấu hiệu rõ nhất là đứng yên bất động khi bạn ấn mạnh hai tay lên lưng nó. Đó cũng là giai đoạn phối giống tốt nhất. Dê cái động dục thì hay kêu, vẫy đuôi liên tục, tìm tới dê đực. Chu kỳ của cả hai loài khoảng ba tuần, nên ghi chép ngày tháng là chìa khoá để không bỏ lỡ.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Bỏ lỡ một lần động dục là mất ba tuần, mất ba tuần thức ăn mà nái không mang thai. Nhân lên cả đàn, cả năm, đó là một khoản rất lớn. Tập này mình nói cách đọc những tín hiệu của heo nái và dê cái, và cách chọn đúng lúc phối.
Chu kỳ động dục: nhịp ba tuần
Heo nái và dê cái chưa mang thai thường động dục theo chu kỳ khoảng ba tuần một lần. Mỗi lần, giai đoạn con cái chịu cho phối chỉ kéo dài một khoảng ngắn, từ vài giờ tới một hai ngày tuỳ con.
Trong giai đoạn ấy, buồng trứng rụng trứng. Phối đúng lúc thì tinh trùng gặp trứng, tỉ lệ đậu thai cao. Phối sớm quá hay muộn quá thì tỉ lệ đậu giảm, số con mỗi lứa cũng có thể giảm.
Vì giai đoạn ấy ngắn, người nuôi phải kiểm tra thường xuyên, thường là hai lần mỗi ngày vào sáng sớm và chiều muộn, ở những con đang đến kỳ.
Biết được ngày động dục lần trước, bạn tính được lần sau. Đó là lý do cuốn sổ ghi chép quan trọng không kém con mắt quan sát.
Dấu hiệu heo nái động dục
Giai đoạn đầu, âm hộ heo nái bắt đầu sưng và đỏ hồng, heo bồn chồn, kêu rít, ăn ít đi, hay nhảy lên lưng con khác. Lúc này heo chưa chịu cho phối.
Giai đoạn chịu phối, âm hộ bớt sưng, chuyển màu sẫm hơn, có dịch nhờn. Dấu hiệu chắc chắn nhất là phản xạ đứng yên. Bạn đứng phía sau, ấn mạnh hai tay lên lưng heo, hoặc ngồi lên lưng nó. Nếu heo đứng yên, tai dựng hoặc vểnh, không bỏ chạy, đó là lúc phối tốt.
Phản xạ đứng yên rõ hơn nhiều khi có heo đực ở gần. Mùi và tiếng của heo đực kích thích heo nái. Nhiều trại cho heo đực đi dọc hành lang khi kiểm tra động dục.
Giai đoạn cuối, âm hộ teo lại, heo không còn đứng yên, quay lại ăn bình thường. Lúc này phối đã muộn.
Mỗi con nái có biểu hiện mạnh yếu khác nhau. Có con kêu rít ầm ĩ, có con chỉ hơi đỏ âm hộ và ăn kém một bữa. Những con biểu hiện kín đáo là những con dễ bị bỏ lỡ nhất, nên bạn càng phải dựa vào sổ ghi ngày và phép thử ấn lưng chứ đừng chỉ chờ tiếng kêu.
Heo nái sau cai sữa và thời điểm phối
Heo nái khoẻ thường động dục lại trong khoảng một tuần sau khi cai sữa heo con. Đây là thời điểm người nuôi phải theo dõi sát nhất.
Nái gầy quá sau một lứa nuôi con dài, nái thiếu ăn, nái bị nóng thường động dục chậm hoặc không rõ. Chăm nái tốt trong lúc nuôi con là chuẩn bị cho lần phối kế tiếp.
Thời điểm phối cụ thể so với lúc bắt đầu thấy đứng yên, và có phối lặp lại hay không, phụ thuộc vào cách phối và kinh nghiệm của dẫn tinh viên. Hãy liên hệ dẫn tinh viên ngay khi phát hiện dấu hiệu.
Nếu phối bằng tinh nhân tạo, tinh phải được bảo quản đúng nhiệt độ, dùng trong thời hạn. Tinh để nóng hay quá hạn thì tỉ lệ đậu rất thấp.
Dấu hiệu dê cái động dục
Dê cái động dục thường kêu nhiều hơn bình thường, vẫy đuôi liên tục và nhanh, đứng gần hàng rào phía dê đực, bỏ ăn một phần, âm hộ hơi sưng đỏ, có dịch nhờn.
Dê cái có thể nhảy lên lưng con khác hoặc đứng yên cho con khác nhảy. Khi đưa dê đực tới gần, dê cái đang động dục sẽ đứng yên chịu phối.
Mùi của dê đực có ảnh hưởng mạnh tới việc động dục của dê cái. Một số người nuôi dùng cách đưa dê đực vào gần đàn cái để kích thích cả đàn động dục tập trung hơn.
Ở dê, nhiều người nuôi để dê đực phối trực tiếp. Hãy quản lý dê đực trong ô riêng và chỉ cho gặp dê cái khi cần, để biết chính xác ngày phối và tránh phối cận huyết.
Ghi chép và khi nào nhờ thú y
Với mỗi con cái, ghi ngày động dục, ngày phối, ai phối, tinh hay đực nào. Sau khoảng ba tuần, kiểm tra xem con đó có động dục lại không. Không động dục lại là dấu hiệu có thể đã đậu thai.
Từ ngày phối, bạn tính được ngày đẻ dự kiến để chuẩn bị chuồng đẻ. Heo mang thai khoảng ba tháng ba tuần ba ngày, dê khoảng năm tháng.
Nếu một con cái động dục lại đều đặn sau nhiều lần phối, hoặc lâu không động dục, hoặc động dục không rõ, hãy nhờ thú y kiểm tra. Có thể có vấn đề về dinh dưỡng, sức khoẻ hay sinh sản.
Những con cái nhiều lần phối không đậu thường bị loại khỏi đàn sinh sản, vì nuôi chúng tốn thức ăn mà không có lứa. Từ chiều nay, bạn hãy treo một tấm bảng nhỏ ở cửa chuồng nái, ghi ngày dự kiến động dục của từng con.
Câu hỏi thường gặp
Heo nái sau cai sữa bao lâu thì động dục lại?
Heo nái khoẻ thường động dục lại trong khoảng một tuần sau cai sữa. Nái gầy, thiếu ăn hoặc bị nóng có thể chậm hơn. Theo dõi sát giai đoạn này để không bỏ lỡ.
Làm sao biết heo nái đã đến lúc phối?
Dấu hiệu rõ nhất là phản xạ đứng yên khi ấn mạnh tay lên lưng, kèm âm hộ chuyển màu sẫm và có dịch nhờn. Liên hệ dẫn tinh viên ngay khi thấy dấu hiệu này.
Dê mang thai bao lâu thì đẻ?
Dê mang thai khoảng năm tháng. Ghi ngày phối giúp bạn tính ngày đẻ và chuẩn bị chuồng ấm khô cho dê con.
Vì sao heo nái phối nhiều lần không đậu?
Có thể do phối sai thời điểm, tinh kém chất lượng, nái quá béo hay quá gầy, nóng, hoặc vấn đề sinh sản. Nhờ thú y kiểm tra để tìm nguyên nhân.
Có nên để heo đực phối trực tiếp thay vì thụ tinh nhân tạo?
Cả hai cách đều được dùng. Thụ tinh nhân tạo giúp dùng tinh của đực giống tốt, giảm lây bệnh qua giao phối, không cần nuôi đực. Phối trực tiếp đơn giản nhưng cần đực giống tốt và quản lý cận huyết.
