Ở vùng hay có lũ, việc chống lũ cho chuồng trại phải làm từ mùa khô. Chuồng nên có sàn cao hơn mực lũ từng gặp, hoặc có sẵn một chỗ cao để đưa vật nuôi lên, kèm kế hoạch di dời rõ ràng và kho thức ăn khô. Sau lũ, phải dọn bùn, sát trùng, xử lý xác vật nuôi chết đúng cách và báo thú y, vì đây là lúc dịch bệnh dễ bùng phát nhất.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Với người nuôi ở miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long, lũ là một phần của năm, không phải tai nạn bất ngờ. Tập này mình nói những việc chuẩn bị, những việc khi nước lên, và những việc sau khi nước rút, với một nguyên tắc trên hết là an toàn của người trước tài sản.
Chuồng trại ở vùng lũ nên làm thế nào?
Mốc quan trọng nhất là mực nước lũ lớn nhất mà vùng bạn từng gặp. Hỏi người lớn tuổi, nhìn vết nước còn để lại trên tường nhà cũ, cây cổ thụ. Chuồng xây mới nên có sàn hoặc gác cao hơn mốc ấy một khoảng an toàn.
Với gà vịt, một gác cao trong chuồng hay một giàn sàn kê tạm có thể đủ để đàn lánh nạn. Với heo, nhiều nhà làm sàn bê tông trên cột. Với trâu bò, cần một chỗ đất cao trong vùng hoặc kế hoạch đưa lên đường, lên đồi.
Mái chuồng phải được neo chặt vì lũ thường đi kèm gió bão. Cột và kèo kiểm tra trước mùa mưa, thay chỗ mục.
Kho thức ăn và chỗ để thuốc, dụng cụ cũng phải ở trên cao. Nước lũ vào kho cám là mất cả bao cám, cám ướt còn mốc sinh độc.
Kế hoạch trước mùa lũ
Trước mùa mưa lũ, hãy cân nhắc bán bớt những vật nuôi đã đạt cỡ. Đàn càng ít, việc di dời càng nhẹ, rủi ro càng nhỏ.
Lên kế hoạch di dời: đưa vật nuôi đi đâu, bằng đường nào, ai làm, cần bao lâu. Bàn trước với gia đình và hàng xóm. Nhiều xóm cùng chung một khu đất cao, phải sắp xếp để không chen chúc.
Dự trữ thức ăn khô đủ dùng trong nhiều ngày bị cô lập, để ở chỗ cao, kín nước. Dự trữ nước uống sạch cho vật nuôi, vì khi lũ, nước xung quanh nhiều mà không uống được.
Hỏi thú y về việc tiêm phòng trước mùa lũ cho đàn vật nuôi. Một đàn đã được tiêm phòng đầy đủ chịu đựng tốt hơn những ngày khó khăn sau lũ.
Chuẩn bị thêm vài thứ nhỏ mà lúc cần thì rất quý: dây thừng chắc, đèn pin, áo phao, bạt che, vài bao tải đựng cám, số điện thoại của thú y và của trưởng thôn. Để tất cả ở một chỗ cao mà cả nhà đều biết, khi nước lên không phải đi tìm.
Khi nước lên: người trước, vật nuôi sau
Theo dõi bản tin thời tiết và thông báo của chính quyền. Khi có lệnh sơ tán, ưu tiên an toàn của người. Không ai nên lội nước lũ chảy xiết hay ở lại chuồng trong nước lên nhanh để cứu vài con vật.
Di dời vật nuôi sớm, trước khi nước lên cao, lúc đường còn đi được. Đợi nước vào chuồng mới dời là vừa khó vừa nguy hiểm.
Điện là mối nguy lớn. Cắt điện khu chuồng trước khi nước vào. Đừng chạm vào thiết bị điện khi đứng trong nước.
Nếu không kịp di dời trâu bò, có nơi người ta tháo dây buộc để con vật tự tìm chỗ cao thay vì bị buộc chết trong chuồng. Đây là lựa chọn cuối cùng, nhưng vẫn hơn là để chúng chết đuối tại chỗ.
Sau lũ: dọn chuồng và sát trùng
Khi nước rút, đừng vội đưa vật nuôi về ngay. Bùn non, rác, xác động vật nhỏ trong chuồng là nguồn mầm bệnh. Dọn sạch bùn, rửa kỹ nền và vách, để khô.
Sát trùng chuồng bằng vôi bột hoặc các chất sát trùng theo hướng dẫn thú y. Khi dùng hoá chất, đeo găng tay, khẩu trang, kính, ủng. Nhiều nơi sau lũ được phát hoá chất sát trùng, hãy hỏi cán bộ thú y.
Kiểm tra lại mái, cột, điện, máng ăn uống trước khi đưa vật nuôi về. Điện bị ngập phải được kiểm tra an toàn rồi mới bật lại.
Thức ăn bị ngập nước, ẩm mốc phải bỏ đi, không tiếc. Cho vật nuôi ăn thức ăn mốc sau lũ là thêm một tai hoạ.
Xác vật nuôi chết và phòng dịch sau lũ
Xác vật nuôi chết do lũ phải được thu gom và xử lý đúng cách, thường là chôn ở chỗ cao, xa nguồn nước, có rắc vôi, theo hướng dẫn của địa phương. Tuyệt đối không vứt xác xuống sông, kênh, mương, vì mầm bệnh sẽ theo nước đi khắp vùng.
Sau lũ, vật nuôi yếu đi vì đói, lạnh, căng thẳng, trong khi môi trường đầy mầm bệnh. Đây là thời điểm các bệnh truyền nhiễm dễ bùng phát. Theo dõi đàn hằng ngày, phát hiện con ốm thì tách riêng và báo thú y.
Nước uống cho vật nuôi phải sạch, không dùng nước lũ đục. Chuồng phải khô, có lót độn mới.
Báo cho cán bộ thú y số vật nuôi chết và tình hình đàn để được hỗ trợ tiêm phòng bổ sung nếu cần. Trước mùa lũ năm nay, bạn hãy đánh dấu mực nước lũ lớn nhất lên cột chuồng để cả nhà cùng nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên làm chuồng sàn cho heo ở vùng lũ không?
Ở vùng ngập thường xuyên, chuồng sàn cao hoặc có gác là cách giữ heo an toàn hơn. Chiều cao sàn dựa vào mực lũ lớn nhất từng gặp. Hỏi khuyến nông và những người nuôi lâu năm trong vùng.
Vật nuôi chết do lũ xử lý thế nào?
Thu gom và chôn ở chỗ cao, xa nguồn nước, có rắc vôi, hoặc theo hướng dẫn của chính quyền và thú y. Không vứt xác xuống sông suối hay để phân huỷ ngoài trời.
Sau lũ bao lâu thì đưa vật nuôi về chuồng?
Chỉ đưa về khi chuồng đã được dọn sạch, sát trùng, khô ráo và kiểm tra an toàn điện. Thời gian tuỳ mức ngập và thời tiết. Đừng vội đưa về chuồng còn bùn và ẩm.
Thức ăn bị ngập nước có dùng lại được không?
Không nên, vì thức ăn ngập nước dễ mốc và nhiễm bẩn, có thể sinh độc tố gây hại cho vật nuôi. Phơi khô cũng không loại được hết độc tố. Tốt nhất là bỏ đi.
Vì sao vật nuôi hay bệnh sau lũ?
Vật nuôi bị đói, lạnh, căng thẳng nên sức đề kháng giảm, trong khi môi trường có nhiều mầm bệnh từ bùn và xác chết. Dọn chuồng, sát trùng, nước sạch và báo thú y sớm giúp hạn chế dịch.
