Ấp bằng gà mẹ hay bằng máy tuỳ vào bạn cần bao nhiêu gà con và có bao nhiêu thời gian. Gà mẹ hợp với đàn nhỏ, gần như không tốn công, gà con được mẹ ủ và dạy kiếm ăn. Máy ấp hợp khi cần nhiều gà con cùng lúc, nhưng đổi lại bạn phải canh nhiệt, độ ẩm và đảo trứng thay cho con gà mẹ.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Gà nhà ấp và nở khoảng hai mươi mốt ngày, nghe thì đơn giản nhưng không ít mẻ trứng nở lèo tèo vài con. Tập này mình so hai cách ấp, rồi đi qua những bước quyết định tỉ lệ nở: chọn trứng, giữ trứng, soi trứng và chăm lúc nở.
Chọn trứng giống: bước đầu tiên quyết định tỉ lệ nở
Dù ấp bằng gì, trứng phải có phôi, tức là đàn mái có gà trống đạp mái. Trứng gà mái nuôi riêng không có trống thì ấp mãi cũng không nở.
Chọn trứng cỡ vừa, hình dáng cân đối, vỏ sạch và lành. Trứng quá to có khi hai lòng đỏ, trứng quá nhỏ cho gà con yếu, trứng méo hay vỏ sần thì tỉ lệ nở kém. Trứng dính phân thì đừng rửa mạnh, vì rửa làm mất lớp màng bảo vệ tự nhiên trên vỏ, chỉ nên chọn trứng sạch ngay từ ổ.
Trứng giống không nên để quá lâu trước khi ấp. Người nuôi thường gom trứng trong khoảng một tuần là vừa, càng để lâu tỉ lệ nở càng giảm. Trong thời gian chờ, để trứng nơi mát, tránh nắng, đầu to hướng lên trên.
Đừng giữ trứng giống trong tủ lạnh. Lạnh quá làm phôi chết. Chỗ mát trong nhà, thoáng, không ẩm mốc là đủ.
Gà mẹ ấp: ít công nhưng cần ổ yên
Gà ta, gà ri, gà ác là những con ấp rất giỏi. Khi gà đòi ấp, nó tự nằm lì ổ, tự đảo trứng bằng chân và mỏ, tự rời ổ đi ăn uống vài lần mỗi ngày. Bạn gần như chỉ cần lo chỗ ở.
Ổ ấp đặt ở góc tối, yên tĩnh, kín gió, xa chỗ đàn gà đi lại. Lót rơm khô sạch, ổ vừa vặn cho trứng không lăn ra ngoài. Để nước và thức ăn gần ổ để gà mẹ không phải đi xa.
Số trứng cho một gà mẹ phụ thuộc cỡ con gà, sao cho nó xoè cánh phủ kín được. Cho quá nhiều trứng thì những quả ở rìa bị lạnh, chết phôi. Gà to ấp được nhiều hơn gà nhỏ.
Kẻ thù lớn của gà ấp là mạt. Gà nằm yên suốt mấy tuần nên mạt hút máu tha hồ, có gà mẹ bỏ ổ giữa chừng vì ngứa. Trước khi cho ấp, bạn làm sạch ổ, thay rơm mới, và kiểm tra ổ vào ban đêm.
Máy ấp: nhiệt độ, độ ẩm và đảo trứng
Máy ấp làm thay ba việc của gà mẹ: giữ ấm đều, giữ độ ẩm và đảo trứng. Máy tốt hay dở nằm ở chỗ ba việc ấy có ổn định không. Nhiệt độ lệch một chút trong thời gian dài cũng làm trứng chết phôi hoặc nở sớm, nở muộn, gà con yếu.
Trước khi cho trứng vào, bạn nên chạy máy không tải một hai ngày, kiểm tra nhiệt kế và ẩm kế xem có đúng không. Đặt máy ở phòng ít thay đổi nhiệt, tránh nắng chiếu và gió lùa. Mức nhiệt và độ ẩm cụ thể, bạn làm theo hướng dẫn của máy và hỏi thêm người có kinh nghiệm.
Trứng cần được đảo nhiều lần mỗi ngày để phôi không dính vào vỏ. Máy có đảo tự động thì đỡ công, máy không có thì bạn đánh dấu một mặt trứng bằng bút chì để biết đã đảo hay chưa. Vài ngày cuối trước khi nở thì ngừng đảo, để gà con định vị chuẩn bị mổ vỏ.
Mất điện là nỗi lo lớn nhất khi ấp máy. Mất điện ngắn thì trứng chịu được, nhưng mất lâu vào mùa lạnh thì cả mẻ có thể hỏng. Nhiều người chuẩn bị sẵn nguồn điện dự phòng hoặc phủ chăn quanh máy khi cần.
Soi trứng: biết sớm quả nào hỏng
Soi trứng là dùng đèn chiếu qua vỏ trong phòng tối để nhìn bên trong. Sau khoảng một tuần ấp, trứng có phôi sẽ thấy một chấm sẫm với các mạch máu toả ra như mạng nhện. Trứng không phôi thì trong suốt như trứng tươi.
Trứng có vòng máu đỏ mà không có mạch toả là phôi đã chết sớm. Những quả này bạn loại ra, vì để lâu trong máy hay dưới gà mẹ có thể thối, nứt và làm bẩn cả mẻ.
Lần soi thứ hai vào gần cuối giúp bạn thấy phôi đã lớn kín gần hết quả, chỉ còn khoảng trống ở đầu to. Quả nào vẫn lõng bõng là phôi đã ngừng phát triển.
Soi nhanh tay, đừng để trứng nguội lâu. Với gà mẹ ấp, bạn soi lúc gà rời ổ đi ăn, không nên bắt gà ra liên tục.
Lúc nở và những lỗi làm trứng không nở
Gần ngày nở, gà con mổ một lỗ nhỏ trên vỏ rồi nghỉ khá lâu trước khi mổ vòng quanh. Người mới hay sốt ruột bóc vỏ giúp, nhưng làm vậy dễ làm rách mạch máu còn đang nuôi gà con. Chỉ can thiệp khi gà con đã quá lâu không ra được, và nên làm thật nhẹ.
Gà con nở trong máy cần để khô lông trong máy rồi mới chuyển sang quây úm. Gà mẹ ấp thì tự lo việc này, bạn chỉ cần để gà mẹ và con yên vài ngày, có nước và cám vụn gần đó.
Những lỗi hay gặp khiến mẻ nở kém gồm trứng không có phôi, trứng để quá lâu trước khi ấp, nhiệt máy dao động, quên đảo trứng, độ ẩm quá thấp hay quá cao, và mất điện. Ghi chép mỗi mẻ sẽ giúp bạn tìm ra lỗi của mình.
Nếu bạn mới bắt đầu, hãy thử với gà mẹ trước. Lần tới khi gà mái nhà bạn nằm lì ổ, đó là lúc tốt để thử một ổ trứng có trống.
Câu hỏi thường gặp
Trứng gà ấp bao nhiêu ngày thì nở?
Trứng gà thường nở sau khoảng hai mươi mốt ngày ấp. Có mẻ nở sớm hoặc muộn hơn một chút tuỳ nhiệt độ ấp. Nở lệch quá nhiều ngày thường là dấu hiệu nhiệt không ổn.
Một máy ấp nhỏ có nên ấp chung trứng gà và trứng vịt không?
Không nên, vì trứng vịt cần thời gian ấp dài hơn trứng gà và yêu cầu độ ẩm khác. Ấp chung thì lúc gà nở bạn phải mở máy, ngừng đảo trứng, ảnh hưởng tới mẻ vịt còn lại. Ấp riêng từng loại sẽ dễ quản lý hơn.
Có nên rửa trứng giống trước khi ấp?
Thường không nên, vì rửa làm mất lớp màng tự nhiên giúp ngăn vi khuẩn vào trong. Tốt nhất là giữ ổ đẻ sạch để có trứng sạch. Nếu trứng bẩn nhiều, bạn hỏi người có kinh nghiệm về cách làm sạch đúng.
Gà mẹ bỏ ổ giữa chừng thì làm sao?
Nếu bỏ ổ ngắn, gà quay lại thì trứng thường vẫn ổn. Nếu bỏ hẳn, bạn có thể chuyển trứng sang gà mái khác đang ấp hoặc vào máy ấp nếu có. Kiểm tra mạt và độ yên tĩnh của ổ để tìm lý do.
Gà con mới nở bao lâu thì cần ăn uống?
Gà con còn lòng đỏ dự trữ nên chưa cần ăn ngay khi vừa nở. Sau khi lông khô và gà đứng vững, bạn cho uống nước rồi cho ăn cám mịn. Không nên để quá lâu mới cho ăn uống.
