Chỗ làm chuồng tốt hội đủ mấy điều: đất cao ráo không bị ngập, cách xa nhà ở và nguồn nước sinh hoạt, nằm cuối hướng gió so với nhà mình và nhà hàng xóm, đón được gió mát mùa hè mà tránh được gió lạnh mùa đông, có đường cho xe chở cám ra vào, và có sẵn một chỗ để xử lý phân và nước thải.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Cái chuồng xây rồi thì khó dời, nên chọn chỗ là quyết định đắt nhất trong cả quá trình làm chuồng, dù nó không tốn đồng nào. Tập này mình đi qua từng điều cần tính, kèm lý do, để bạn đứng ngoài vườn mà tự chấm được chỗ nào hợp.
Cao ráo và không ngập
Nước là kẻ thù của chuồng trại. Chuồng đặt ở chỗ trũng thì mùa mưa nước đọng quanh chuồng, nền ẩm, vật nuôi bệnh, phân không khô được. Gặp lũ thì còn mất cả đàn.
Trước khi chọn, bạn hỏi người lớn tuổi trong xóm xem chỗ đó những năm lũ lớn nước lên tới đâu. Ký ức của làng thường chính xác hơn mọi tấm bản đồ. Ở miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long, câu hỏi này càng phải hỏi kỹ.
Chọn chỗ đất hơi dốc nhẹ thì nước mưa tự thoát. Nếu đất bằng, bạn phải tôn nền chuồng cao hơn mặt đất xung quanh và làm rãnh thoát nước bao quanh.
Tránh làm chuồng ở chân đồi dốc, nơi nước mưa đổ dồn xuống, hay dưới những cây to có cành mục dễ gãy. Tránh cả chỗ có đường dây điện cao thế đi qua phía trên.
Xa nhà ở, xa nguồn nước, cuối hướng gió
Chuồng trại sinh mùi, ruồi muỗi, tiếng ồn, và có thể là nơi mầm bệnh truyền từ vật nuôi sang người. Đặt chuồng sát nhà là cả nhà sống chung với những thứ ấy.
Nguồn nước sinh hoạt như giếng đào, giếng khoan càng phải xa chuồng và xa hố phân. Nước thải chuồng ngấm xuống đất có thể đi vào mạch nước giếng. Khoảng cách cụ thể có thể có quy định ở địa phương, bạn hỏi cán bộ xã.
Nhìn hướng gió chính trong năm, đặt chuồng ở phía cuối gió so với nhà mình và nhà hàng xóm. Gió thổi từ nhà sang chuồng thì mùi bay đi, gió thổi từ chuồng sang nhà thì mùi theo vào bữa cơm.
Chuyện hàng xóm không nhỏ. Rất nhiều tranh chấp ở nông thôn bắt đầu từ mùi chuồng heo, chuồng gà. Nói chuyện với hàng xóm trước khi xây là cách rẻ nhất để giữ hoà khí.
Hướng chuồng: đón gió mát, tránh nắng chiều và gió lạnh
Ở phần lớn Việt Nam, gió mát mùa hè thường thổi từ phía nam, đông nam, còn mùa đông miền Bắc có gió lạnh từ phía bắc, đông bắc. Nhiều người làm chuồng quay về hướng nam hay đông nam để đón gió mát và tránh gió lạnh.
Nắng chiều phía tây là thứ làm chuồng nóng nhất. Vách phía tây nên kín hơn hoặc có cây che, mái chìa ra đủ dài để nắng chiều không chiếu thẳng vào.
Hướng tốt ở vùng này chưa chắc tốt ở vùng khác. Thung lũng, ven biển, đồi núi mỗi nơi có kiểu gió riêng. Bạn quan sát vài tuần, xem nhà cửa trong làng quay hướng nào, cây cối ngả về phía nào.
Chuồng dài thì nên đặt chiều dài theo hướng đông tây, để hai mặt dài quay về bắc và nam, tránh để mặt dài hứng nắng sáng và nắng chiều. Đây là nguyên tắc chung, bạn điều chỉnh theo thực tế mảnh đất.
Đường xe, chỗ chứa cám và chỗ xử lý chất thải
Một lứa heo hay một đàn gà cần hàng chục bao cám mỗi tuần, đến lúc bán thì xe thương lái phải vào được. Chuồng không có đường cho xe là người nuôi phải vác bộ mỗi ngày.
Đường xe chở cám và đường xe chở vật nuôi đi bán, nếu được, nên tách khỏi lối đi vào khu chuồng. Xe thương lái đi qua nhiều trại, là một nguồn mang mầm bệnh. Xe đỗ ở ngoài, vật nuôi được đưa ra cổng là cách an toàn hơn.
Ngay từ khi chọn chỗ, hãy dành sẵn một khu cho xử lý chất thải: hố ủ phân, hầm khí sinh học, ao lắng nước thải. Đặt ở chỗ thấp hơn chuồng để nước tự chảy về, nhưng vẫn không bị ngập.
Kho cám phải khô, kê cao, xa khu chất thải và gần lối vào để xe đổ hàng tiện.
Chừa chỗ mở rộng và trồng cây quanh chuồng
Nhiều người bắt đầu với một ô chuồng, vài năm sau muốn nuôi thêm thì không còn đất. Khi chọn chỗ, hãy nghĩ trước vài năm, chừa khoảng trống để sau này mở rộng mà không phải phá đi làm lại.
Giữa các dãy chuồng nên có khoảng cách đủ thoáng. Chuồng sát nhau thì gió không lưu thông, và bệnh lây dễ hơn.
Trồng cây xanh quanh chuồng vừa che nắng, chắn gió, vừa giảm mùi và bụi lan ra ngoài. Hàng rào cây cũng là một lớp ngăn người lạ và vật nuôi nhà khác đi vào.
Cây trồng nên chọn loại không có quả rụng nhiều thu hút chim chuột, không có cành dễ gãy. Chiều nay, bạn thử đứng ở chỗ định làm chuồng lúc nắng chiều, nhìn xem bóng cây và hướng gió đang đi về đâu.
Câu hỏi thường gặp
Chuồng trại nên cách nhà ở bao xa?
Càng xa càng giảm mùi và nguy cơ lây bệnh, nhưng còn phụ thuộc diện tích đất. Một số địa phương có quy định khoảng cách với khu dân cư và nguồn nước. Bạn hỏi cán bộ xã để biết quy định nơi mình ở.
Chuồng nên quay hướng nào là tốt nhất?
Nhiều nơi chọn hướng nam hoặc đông nam để đón gió mát mùa hè và tránh gió lạnh mùa đông. Tuy nhiên điều kiện từng vùng khác nhau. Quan sát hướng gió thực tế ở mảnh đất của bạn trước khi quyết định.
Làm chuồng ở đất trũng có được không?
Không nên, vì chuồng dễ ẩm, ngập và vật nuôi hay bệnh. Nếu bắt buộc, phải tôn nền cao, làm rãnh thoát nước quanh chuồng và chuẩn bị phương án khi mưa lũ.
Có cần xin phép khi làm chuồng ở nông thôn không?
Tuỳ quy mô và quy định của địa phương. Chăn nuôi nhỏ lẻ và trang trại có những yêu cầu khác nhau. Bạn hỏi cán bộ xã hoặc phòng nông nghiệp trước khi xây để làm đúng.
Trồng cây gì quanh chuồng trại?
Cây tạo bóng mát, tán vừa phải, rễ không phá nền chuồng, không có quả rụng thu hút chuột. Hàng rào cây xanh còn giúp chắn gió và giảm mùi. Hỏi người địa phương về loại cây hợp đất.
