Chống rét cho vật nuôi ở miền Bắc gói trong mấy việc: che chắn chuồng kín gió, lót nền khô dày, mặc áo cho trâu bò, không thả rông khi trời rét đậm, dự trữ đủ rơm cỏ từ trước mùa rét, cho ăn thêm và cho uống nước ấm. Con non như bê nghé, heo con, gà con thì cần nguồn sưởi riêng.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Những đợt rét đậm rét hại ở vùng núi phía Bắc từng làm nhiều nhà mất trâu bò, mà phần lớn những con vật ấy chết vì đói và lạnh cùng lúc. Tập này mình nói cách chuẩn bị trước mùa rét và những việc phải làm khi rét về.
Vì sao vật nuôi chết rét?
Vật nuôi giữ thân nhiệt bằng năng lượng lấy từ thức ăn. Khi trời lạnh, cơ thể phải đốt nhiều năng lượng hơn để giữ ấm. Nếu thức ăn không đủ, con vật dùng dần mỡ dự trữ, gầy đi nhanh, rồi kiệt sức.
Mùa rét lại thường là mùa cỏ chết, đồng khô. Trâu bò thả rông không kiếm đủ cỏ, vừa đói vừa lạnh. Đó là lý do những con trâu bò gầy yếu thường chết trước.
Gió lùa và ẩm ướt làm cái lạnh tăng gấp bội. Một con trâu đứng trong chuồng kín gió, nền khô chịu rét tốt hơn nhiều so với đứng ngoài gió mưa phùn.
Con non có thân nhỏ, mỡ ít, lông mỏng, mất nhiệt nhanh nhất. Con già, con ốm, con vừa đẻ cũng là nhóm dễ tổn thương.
Bạn nên nhìn đàn của mình trước mùa rét và đánh dấu những con thuộc các nhóm ấy. Chúng cần được nhốt sớm hơn, mặc áo trước, cho ăn thêm trước, chứ đừng đợi tới khi thấy chúng run rẩy nằm bẹp mới lo. Vật nuôi đã kiệt sức vì rét thì rất khó cứu lại.
Che chắn chuồng: kín gió nhưng vẫn có khí
Trước mùa rét, bạn đi một vòng quanh chuồng tìm những chỗ gió lùa: khe vách, cửa hở, phía đón gió bắc. Che chắn bằng bạt, phên tre, bao tải, tấm nhựa. Phía đón gió chính phải kín nhất.
Che kín không có nghĩa là bịt bùng. Vẫn cần một khoảng thoáng phía trên cao gần mái để khí ẩm và khí khai thoát ra. Chuồng bịt kín hoàn toàn, nhất là chuồng có nhiều con, sẽ ẩm và hôi, vật nuôi dễ bệnh hô hấp.
Nền chuồng lót một lớp rơm khô dày cho trâu bò nằm. Nền đất ẩm hay nền xi măng lạnh hút nhiệt rất nhanh khi con vật nằm xuống. Thay rơm ướt thường xuyên.
Mái chuồng phải kín mưa. Mưa phùn kéo dài làm ướt lưng vật nuôi, mà một con vật ướt thì mất nhiệt nhanh hơn rất nhiều.
Áo cho trâu bò và không thả rông khi rét đậm
Ở nhiều vùng núi, người ta khâu bao tải, chăn cũ thành áo khoác cho trâu bò, buộc qua ngực và bụng. Cách này rẻ mà hiệu quả, nhất là với con gầy, con non, con già. Áo phải khô, buộc vừa đủ chắc, không thắt quá chặt.
Khi có cảnh báo rét đậm rét hại, chính quyền địa phương thường khuyến cáo không thả trâu bò lên núi, lên đồng. Hãy làm theo, nhốt vật nuôi trong chuồng, chỉ thả ra lúc trưa có nắng ấm nếu thời tiết cho phép.
Nhiều trường hợp trâu bò chết trên núi vì được thả đi rồi gặp đợt rét về bất ngờ, không kịp lùa về. Đừng thả rông trâu bò dài ngày trong mùa rét.
Không tắm cho trâu bò trong những ngày rét. Nếu phải vệ sinh, chỉ lau khô những chỗ bẩn.
Thức ăn và nước uống trong mùa rét
Chuẩn bị thức ăn cho mùa rét phải bắt đầu từ mùa thu, thậm chí từ vụ lúa trước. Phơi khô rơm, bảo quản nơi khô ráo có mái che. Ủ chua thân cây ngô, cỏ để có thức ăn xanh dự trữ.
Trong những ngày rét, vật nuôi cần ăn nhiều hơn để giữ ấm. Cho ăn đủ rơm cỏ, bổ sung thêm thức ăn tinh như cám, bột ngô, sắn khô cho trâu bò gầy yếu. Lượng cụ thể tuỳ thể trạng, bạn hỏi khuyến nông.
Nước uống lạnh buốt làm vật nuôi uống ít và mất nhiệt. Nhiều nhà đun nước ấm, pha thêm chút muối, cho trâu bò uống. Đây là việc đơn giản mà nhiều người lớn tuổi ở vùng núi vẫn làm.
Đừng để vật nuôi đói vào ban đêm, lúc trời lạnh nhất. Một bữa rơm cỏ đầy đủ trước khi trời tối giúp con vật có năng lượng chịu rét qua đêm.
Sưởi cho con non và an toàn khi sưởi
Heo con, gà con, bê nghé mới sinh cần nguồn sưởi riêng trong những đêm rét. Đèn sưởi treo ở góc úm, quây kín gió, lót độn dày là cách phổ biến.
Một số nơi đốt lửa, đốt than gần chuồng để sưởi. Cách này phải hết sức cẩn thận. Lửa gần rơm khô có thể gây cháy chuồng. Đốt than trong chuồng kín sinh khí độc làm vật nuôi và cả người bị ngạt. Nếu đốt, phải ở chỗ thoáng, xa vật dễ cháy, có người trông.
Dây điện cho đèn sưởi phải đi gọn, cao, xa nước và xa tầm cắn của vật nuôi. Đèn treo chắc, không rơi xuống lớp độn.
Khi đợt rét qua, đừng tháo hết che chắn ngay, vì rét có thể quay lại. Trước mùa đông năm nay, bạn hãy đếm xem trong nhà có bao nhiêu bao tải cũ, đủ khâu áo cho mấy con bò.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu độ thì nên nhốt trâu bò trong chuồng?
Không có một con số cứng cho mọi nơi, vì gió, mưa và thể trạng con vật đều ảnh hưởng. Khi có cảnh báo rét đậm rét hại, hãy làm theo khuyến cáo của địa phương và giữ trâu bò trong chuồng kín gió.
Áo cho trâu bò làm bằng gì?
Người dân thường dùng bao tải, chăn cũ, vải dày khâu lại, buộc qua ngực và bụng. Áo cần khô, vừa vặn và không thắt quá chặt. Áo bị ướt thì phải thay hoặc phơi khô.
Cho trâu bò uống nước ấm có tác dụng không?
Có, nước ấm giúp vật nuôi uống đủ và đỡ mất nhiệt. Nhiều nơi pha thêm chút muối. Không cần nước nóng, chỉ cần ấm vừa phải.
Đốt lửa sưởi trong chuồng có an toàn không?
Có thể nguy hiểm vì cháy và ngạt khí, nhất là khi đốt than trong chuồng kín. Nếu sưởi bằng lửa, phải đặt ở chỗ thoáng, xa rơm và có người trông. Đèn sưởi đúng cách thường an toàn hơn.
Gà mùa đông có cần sưởi không?
Gà con trong giai đoạn úm cần sưởi. Gà trưởng thành khoẻ thường chịu rét được nếu chuồng kín gió, khô ráo và đủ thức ăn. Che chắn chuồng và lót độn dày là quan trọng nhất.
