Đệm lót sinh học là một lớp dày mùn cưa, trấu hay vật liệu tương tự, được trộn với vi sinh vật có lợi, trải trên nền chuồng. Vi sinh vật phân huỷ phân và nước tiểu ngay tại chỗ, nên chuồng gần như không phải rửa, ít nước thải và ít mùi nếu làm đúng. Đệm dễ hỏng khi quá ẩm, khi nuôi quá dày, khi bị phun hoá chất sát trùng, và đệm có thể làm chuồng nóng hơn vào mùa hè.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Đệm lót sinh học được giới thiệu rộng rãi ở nhiều vùng như một cách nuôi heo, nuôi gà sạch và tiết kiệm nước. Tập này mình nói thật cả cái được lẫn những chỗ dễ hỏng, để bạn quyết định có hợp với chuồng nhà mình không.
Đệm lót sinh học hoạt động thế nào?
Lớp đệm là ngôi nhà của vô số vi sinh vật. Khi vật nuôi thải phân xuống, vi sinh vật phân huỷ phân, biến nó dần thành chất mùn. Nước tiểu được lớp mùn cưa hút và bốc hơi bớt.
Quá trình phân huỷ ấy sinh nhiệt. Mùa lạnh, hơi ấm của đệm là một lợi thế cho vật nuôi. Đây cũng là lý do đệm cần được đảo, để không khí vào, vi sinh vật có lợi hoạt động đều.
Chế phẩm vi sinh thường được trộn vào khi làm đệm và bổ sung định kỳ. Loại chế phẩm nào, dùng thế nào, bạn hỏi khuyến nông, vì mỗi loại có hướng dẫn riêng.
Độ dày của đệm, loại vật liệu, cách trộn tuỳ loài vật nuôi và vùng khí hậu. Đi xem một chuồng đệm lót đang chạy tốt trong vùng là cách học nhanh nhất.
Một điều cần hiểu từ đầu là đệm lót không phải lớp trấu lót cho đẹp rồi để đó. Nó là một hệ sống, cần được cho ăn, cho thở và giữ ẩm vừa phải như chăm một luống đất tốt. Người nghĩ đệm lót là để khỏi phải làm gì thường là người thấy đệm hỏng sớm nhất.
Cái được của đệm lót
Cái được rõ nhất là gần như không có nước rửa chuồng. Với những vùng thiếu nước hay nhà gần khu dân cư, đây là một lợi thế lớn, giảm hẳn nước thải chảy ra mương.
Đệm làm đúng thì mùi giảm đáng kể so với chuồng xi măng rửa nước. Ruồi cũng ít hơn vì phân không đọng thành vũng.
Heo rất thích ủi đệm, gà thích bới đệm. Vật nuôi có việc để làm, ít buồn chán, ít cắn mổ nhau.
Đệm cũ sau một thời gian dùng là một loại phân hữu cơ đã hoai một phần, đem ủ thêm rồi bón cây. Đó là một mắt xích tuần hoàn khép kín.
Lỗi thứ nhất: đệm quá ẩm
Đệm tốt ẩm vừa phải, nắm trong tay thấy hơi ẩm mà không ướt, bóp không ra nước. Khi đệm quá ẩm, không khí không vào được, vi sinh vật có lợi ngừng làm việc, vi sinh vật gây thối phát triển. Đệm biến thành bùn nhão, hôi.
Nguyên nhân hay gặp là núm uống rò rỉ, mưa hắt vào, mái dột, hay vật nuôi đi vệ sinh dồn một chỗ. Sửa máng nước, che chắn mưa là việc đầu tiên.
Chỗ nào ướt thì đảo, bổ sung thêm mùn cưa hay trấu khô. Chỗ nào đã thành bùn nhão thì xúc bỏ, thay lớp mới.
Kiểm tra độ ẩm đệm hằng ngày bằng tay là thói quen quan trọng nhất của người nuôi trên đệm lót.
Bạn cũng nên để ý góc vệ sinh. Heo thường đi vệ sinh dồn ở một khu, chỗ ấy ẩm nhanh hơn hẳn phần còn lại. Đảo đệm từ chỗ ướt sang chỗ khô, hoặc xúc bớt chỗ ướt ra ủ riêng, giúp cả lớp đệm cân bằng hơn.
Lỗi thứ hai: nuôi dày và phun sát trùng
Đệm chỉ xử lý được một lượng phân nhất định mỗi ngày. Nuôi quá dày, phân dồn xuống nhiều hơn sức của vi sinh vật, đệm nhanh chóng ẩm, hôi, quá tải. Mật độ nuôi trên đệm thường phải thấp hơn chuồng xi măng thông thường.
Một lỗi rất hay gặp là phun hoá chất sát trùng lên đệm theo thói quen sát trùng chuồng. Hoá chất giết luôn vi sinh vật có lợi, đệm ngừng hoạt động. Khi cần sát trùng, hãy hỏi khuyến nông cách làm phù hợp với chuồng đệm lót.
Tương tự, cho vật nuôi dùng nhiều kháng sinh qua nước uống cũng có thể ảnh hưởng tới hệ vi sinh trong đệm qua phân.
Đệm lót không có nghĩa là bỏ qua an toàn sinh học. Mầm bệnh vẫn có thể tích tụ trong đệm nếu quản lý kém. Sau mỗi lứa, tuỳ hướng dẫn, đệm được xử lý, bổ sung hay thay mới.
Lỗi thứ ba: đệm nóng vào mùa hè
Vì đệm sinh nhiệt khi phân huỷ, mùa hè nóng ở miền Nam, miền Trung, heo nằm trên đệm có thể bị nóng hơn nằm trên nền xi măng mát. Heo vốn chịu nóng kém, nên đây là điều cần tính kỹ.
Chuồng đệm lót cần thông thoáng tốt hơn, mái cao, có quạt. Nhiều chuồng để một phần nền xi măng hoặc sàn mát cạnh khu đệm để heo tự chọn chỗ nằm khi nóng.
Mùa nóng, có người giảm độ dày đệm hoặc đảo đệm ít hơn để hạn chế sinh nhiệt. Cách làm cụ thể hãy học từ người đã nuôi đệm lót nhiều mùa trong vùng.
Đệm lót hợp nhất với vùng có mùa lạnh và chuồng thông thoáng. Ở vùng nóng quanh năm, hãy cân nhắc kỹ. Nếu muốn thử, bạn hãy làm một ô nhỏ trước, nuôi một lứa, sờ đệm mỗi ngày và ghi lại.
Câu hỏi thường gặp
Đệm lót sinh học dùng được bao lâu?
Tuỳ loại vật liệu, mật độ nuôi và cách chăm. Khi đệm đã quá mục, ẩm khó khắc phục hoặc theo hướng dẫn sau một số lứa, cần thay mới. Đệm cũ đem ủ làm phân bón.
Đệm lót bị hôi là do đâu?
Thường do đệm quá ẩm, nuôi quá dày hoặc vi sinh vật có lợi đã bị chết vì hoá chất. Sửa chỗ rò nước, bổ sung vật liệu khô, đảo đệm và bổ sung chế phẩm theo hướng dẫn.
Có nên phun thuốc sát trùng lên đệm lót không?
Không nên phun hoá chất sát trùng thông thường lên đệm vì sẽ giết vi sinh vật có lợi. Hỏi khuyến nông về cách giữ vệ sinh phù hợp cho chuồng đệm lót.
Nuôi heo trên đệm lót mùa hè có nóng không?
Có thể nóng vì đệm sinh nhiệt khi phân huỷ. Chuồng cần thông thoáng, có quạt, có chỗ mát để heo nằm. Ở vùng nóng quanh năm cần cân nhắc kỹ trước khi làm.
Vật liệu nào dùng làm đệm lót được?
Mùn cưa, trấu, vỏ cà phê, rơm băm là những vật liệu hay dùng. Vật liệu phải khô, sạch, không lẫn hoá chất như mùn cưa gỗ đã tẩm thuốc. Hỏi khuyến nông về vật liệu sẵn có ở địa phương.
