Gà mổ lông và mổ nhau là một thói xấu sinh ra từ môi trường, chứ không phải từ tính ác của con gà. Nguyên nhân thường gặp là chuồng chật, ánh sáng gắt, trời nóng, khẩu phần thiếu đạm hoặc thiếu muối, và gà không có gì để làm. Sửa những thứ đó, kèm tách ngay con bị thương, thì thói mổ sẽ dừng.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Sáng ra thấy một con gà trụi lưng, rỉ máu, cả đàn đuổi theo mổ là cảnh làm người nuôi xót ruột. Tập này mình giải thích vì sao gà lại làm thế, cần xử lý gấp cái gì, và sửa gốc ra sao để không tái diễn.
Vì sao gà lại mổ nhau?
Mổ là bản năng gốc của gà. Ngoài tự nhiên, một con gà dành phần lớn thời gian ban ngày để bới, mổ, tìm mồi. Khi bị nhốt trong chuồng chỉ có máng cám, bản năng ấy không có chỗ dùng, gà quay sang mổ những gì ở gần, trong đó có lông của bạn cùng chuồng.
Lúc đầu chỉ là mổ nhẹ, kéo vài cọng lông. Nhưng khi một chỗ trụi lông lộ da đỏ, hay có vết xước rướm máu, màu đỏ ấy kích thích cả đàn. Gà bị thu hút bởi màu đỏ và vị máu. Từ đó thói mổ nặng dần và có thể làm chết con bị mổ.
Thói này còn lan theo kiểu bắt chước. Một vài con quen mổ, những con khác học theo. Vì vậy nếu để kéo dài, sửa rất khó.
Hiểu được điều đó, bạn sẽ thấy cách chữa không nằm ở việc phạt con gà, mà ở việc sửa chuồng, sửa thức ăn và cho gà có việc để làm.
Việc cần làm ngay khi thấy gà bị mổ chảy máu
Việc đầu tiên là bắt con bị thương ra khỏi đàn, nhốt riêng ở một ô yên tĩnh. Đừng để nó ở lại, dù vết thương nhỏ, vì máu sẽ kéo cả đàn tới.
Vết thương bạn rửa sạch, giữ khô. Có những loại thuốc sát trùng ngoài da dùng được cho gia cầm, nhưng bạn nên hỏi thú y để chọn đúng, tránh loại làm gà khó chịu hơn. Có người bôi thêm một lớp có màu tối lên vết thương để che màu đỏ, cách đó có lý vì gà ít bị thu hút bởi màu tối.
Chỉ thả con bị thương về đàn khi vết thương đã lành hẳn, lông bắt đầu mọc lại. Khi thả về, nên thả lúc tối để đàn không chú ý.
Song song, bạn tìm xem con nào hay mổ nhất. Thường chỉ một vài con cầm đầu. Tách riêng những con ấy một thời gian có thể làm cả đàn dịu đi.
Chuồng chật, ánh sáng gắt và nóng bức
Mật độ quá đông là nguyên nhân hàng đầu. Gà chen chúc, va chạm nhiều, tranh máng ăn máng uống, căng thẳng dồn lên và thói mổ xuất hiện. Mật độ phù hợp phụ thuộc giống, tuổi và kiểu chuồng, bạn hỏi khuyến nông, nhưng một nguyên tắc dễ nhớ là gà phải có chỗ đi lại và nằm mà không đè lên nhau.
Ánh sáng quá mạnh làm gà hiếu động và dễ thấy vết đỏ trên da bạn cùng chuồng. Nhiều trại dùng ánh sáng dịu hơn hoặc đèn màu đỏ trong chuồng nuôi nhốt, vì dưới ánh sáng đỏ vết máu khó thấy hơn.
Trời nóng ngột ngạt cũng làm gà bực bội. Chuồng kín, mái tôn thấp hấp nhiệt là nơi rất dễ sinh thói mổ vào mùa hè. Mở thoáng, che mát mái, tăng chỗ uống nước là những việc rẻ mà hiệu quả.
Thêm máng ăn và máng uống cho đủ để con yếu cũng có chỗ, giảm tranh giành. Máng ít thì con mạnh chiếm, con yếu bị mổ đuổi.
Thức ăn thiếu đạm, thiếu muối
Lông gà phần lớn là chất đạm. Khi khẩu phần thiếu đạm, nhất là thiếu một số loại axit amin cần cho lông, gà có xu hướng mổ lông nhau và ăn lông. Gà chỉ ăn thóc ngô và cơm thừa rất hay mắc thói này.
Thiếu muối cũng làm gà thèm và mổ nhau. Tuy vậy muối thừa lại gây hại, nên đừng tự rắc muối vào cám. Nếu dùng cám hỗn hợp đúng loại theo tuổi gà thì thành phần đã được tính.
Khi tự phối trộn thức ăn, bạn cần có thêm nguồn đạm như bột cá, khô dầu đậu tương, hay thức ăn tự nhiên như giun, trùn quế, côn trùng. Tỉ lệ cụ thể nên hỏi cán bộ khuyến nông theo giống và tuổi gà.
Gà đẻ thiếu canxi còn có thể chuyển sang mổ trứng. Đó là một thói xấu khác nhưng cùng gốc: cơ thể đang thiếu và gà đi tìm.
Cho gà có việc để mổ
Đây là cách hiệu quả nhất mà nhiều người bỏ qua. Bạn treo một bó rau, bắp cải hay lá chuối ngang tầm đầu gà. Gà sẽ xúm vào mổ cả buổi, quên bạn cùng chuồng.
Rải một lớp rơm, lá khô hay trấu dày trên nền, thỉnh thoảng rắc ít hạt vào đó, gà sẽ bới tìm. Một góc có cát khô hoặc tro bếp cho gà tắm cũng giúp gà thư giãn và sạch ngoại ký sinh.
Nếu có vườn, cho gà ra thả một phần thời gian ban ngày. Gà thả vườn gần như không mổ nhau vì đủ việc để làm. Đó là lý do thói mổ hay gặp ở gà nuôi nhốt hơn gà thả.
Một số trại lớn cắt bớt đầu mỏ gà để hạn chế tổn thương. Việc đó cần người có tay nghề làm đúng lúc, và nó chỉ là chữa ngọn. Với đàn gà nhà, sửa chuồng và cho gà có việc là đủ. Chiều nay bạn thử treo một bó rau vào chuồng xem đàn gà phản ứng ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Gà mổ lông có phải do bệnh không?
Thường là do môi trường và thức ăn hơn là do bệnh truyền nhiễm. Tuy vậy ngoại ký sinh như mạt, chấy làm gà ngứa và rụng lông, cũng dễ bị nhầm. Bạn kiểm tra da và gốc lông, nếu thấy ký sinh trùng thì hỏi thú y cách xử lý.
Gà ăn lông của chính mình rụng ra có sao không?
Ăn chút lông rụng thường không gây hại lớn, nhưng đó là dấu hiệu khẩu phần có thể đang thiếu đạm. Bạn xem lại thức ăn. Nếu kèm theo mổ nhau thì cần sửa sớm.
Gà trống có hay mổ gà mái không?
Khi giao phối, gà trống thường mổ và kéo lông gáy, lông lưng gà mái, làm gà mái trụi lưng. Đây không hẳn là thói mổ nhau. Nếu có quá nhiều trống so với số mái, gà mái bị trụi nặng, bạn nên giảm bớt số trống.
Đèn đỏ có giúp gà bớt mổ nhau thật không?
Ánh sáng đỏ làm vết máu khó thấy hơn và gà bớt hiếu động, nên nhiều người thấy có tác dụng trong chuồng nhốt. Nhưng đó chỉ hỗ trợ, không thay được việc giảm mật độ, đủ đạm và cho gà có việc làm.
Bao lâu thì con gà bị mổ trụi lông mọc lại?
Tuỳ vào độ tuổi, sức khoẻ và mùa, lông thường mọc lại trong vài tuần nếu gà được nuôi riêng, ăn đủ đạm. Trong thời gian đó, hãy giữ nó tách khỏi đàn để vết thương không bị mổ lại.
