Mùi hôi chuồng trại sinh ra chủ yếu khi phân và nước tiểu phân huỷ trong điều kiện ẩm và bí, giải phóng những khí có mùi khai, mùi trứng thối. Muốn giảm mùi, bạn phải giảm thời gian phân nằm trong chuồng, giữ phân khô, đậy kín chỗ chứa, cho ăn vừa đủ đạm, và trồng cây chắn quanh chuồng. Không có loại thuốc xịt nào thay được những việc đó.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Mùi chuồng là nguyên nhân số một của những cuộc cãi vã giữa người nuôi và hàng xóm ở nông thôn hôm nay, khi nhà cửa san sát hơn ngày xưa. Tập này mình nói mùi từ đâu ra, và những việc cụ thể để chuồng nhà bạn bớt mùi hẳn.
Mùi chuồng từ đâu ra?
Phân và nước tiểu vật nuôi chứa nhiều chất đạm và chất hữu cơ. Khi bị vi khuẩn phân huỷ, chúng sinh ra nhiều loại khí. Khí có mùi khai nồng là từ đạm trong nước tiểu và phân, khí có mùi trứng thối sinh ra khi phân phân huỷ trong điều kiện thiếu không khí, như trong hố sâu, rãnh tắc.
Phân càng nằm lâu, càng ẩm, càng bí thì càng sinh nhiều khí có mùi. Phân khô ráo, được dọn đi sớm thì mùi ít hơn rất nhiều.
Những khí ấy không chỉ hôi mà còn hại vật nuôi. Khí khai nồng làm cay mắt, hại đường hô hấp, vật nuôi dễ ho, chậm lớn. Người chăm cũng hít mỗi ngày.
Hiểu điều này, bạn sẽ thấy giảm mùi không phải là chuyện che giấu, mà là chuyện quản lý phân cho đúng.
Dọn phân sớm và tách phân khô khỏi nước thải
Dọn phân hằng ngày, có khi hai lần, là việc giảm mùi hiệu quả nhất. Đừng để phân nằm qua nhiều ngày trên nền rồi mới rửa một lần.
Nhiều người quen xịt nước rửa trôi cả phân xuống rãnh. Làm vậy tạo ra một lượng lớn nước thải lẫn phân, chảy đến đâu bốc mùi đến đó, và rất khó xử lý. Cách tốt hơn là hốt phân khô bằng xẻng trước, rồi mới rửa phần còn lại với ít nước.
Phân khô hốt riêng đem ủ, nước thải ít đi và loãng hơn, đưa vào hầm khí sinh học hay ao lắng. Như vậy cả hai phần đều dễ xử lý hơn.
Nền chuồng có độ dốc, rãnh thoát thông suốt, không có chỗ đọng. Nước đọng lẫn phân là nguồn mùi và là chỗ ruồi đẻ trứng.
Rãnh có nắp, hố có che, phân được ủ
Rãnh thoát nước thải hở chạy dọc chuồng là một con đường mùi. Làm nắp đậy rãnh, chỉ chừa lỗ thu nước, mùi bay ra giảm hẳn. Rãnh phải đủ dốc để nước không đọng lại phân huỷ trong rãnh.
Hố chứa nước thải, hố phân nên có nắp hoặc mái che, không để mưa tràn vào làm đầy và tràn ra ngoài. Hố mở trời là nơi ruồi muỗi sinh sôi.
Phân khô nên đem ủ thành đống có che phủ bạt. Ủ đúng cách, đống phân nóng lên, phân huỷ nhanh, diệt bớt mầm bệnh và trứng ruồi, bớt mùi, cuối cùng thành phân bón tốt cho cây.
Hầm khí sinh học biến nước thải chuồng heo thành khí đốt và nước thải đã giảm mùi. Đó là một cách xử lý được nhiều nhà ở nông thôn chọn, nhưng cần làm đúng kỹ thuật và chú ý an toàn.
Thức ăn, lớp độn và chế phẩm vi sinh
Khẩu phần thừa đạm thì vật nuôi thải phần đạm dư qua nước tiểu và phân, thành nguồn khí khai. Cho ăn đúng loại cám theo giai đoạn, không tự bổ sung thêm đạm bừa bãi, giúp giảm mùi từ gốc.
Thức ăn rơi vãi xuống nền, máng nước rò rỉ làm phân ướt hơn, mùi nhiều hơn. Sửa máng, sửa núm uống là việc nhỏ có ích.
Với gà và có khi cả heo, lớp độn chuồng khô như trấu, mùn cưa hút ẩm và giữ phân khô, giảm mùi đáng kể. Lớp độn được đảo, giữ khô và thay khi đã quá ẩm.
Có những chế phẩm vi sinh dùng để phun chuồng, trộn độn chuồng hay cho vào hầm, giúp phân huỷ nhanh và bớt mùi. Chọn loại nào, dùng thế nào, bạn hỏi khuyến nông, và nhớ rằng chế phẩm chỉ hỗ trợ, không thay được việc dọn phân.
Ruồi, cây xanh và chuyện với hàng xóm
Ruồi đi cùng với mùi. Ruồi đẻ trứng ở phân ướt, đống rác, thức ăn thừa. Giữ phân khô, ủ phân có che, dọn thức ăn thừa là cách giảm ruồi tận gốc.
Hàng cây xanh quanh chuồng giúp chắn gió mang mùi sang nhà bên, giữ lại một phần bụi và khí. Chọn cây lá dày, mọc nhanh, phù hợp đất vùng mình.
Không xả nước thải chưa xử lý ra mương, ra ruộng chung. Đó vừa là chuyện mùi vừa là chuyện ô nhiễm nguồn nước của cả xóm, và nhiều nơi có quy định cấm.
Khi hàng xóm phàn nàn, đừng phòng thủ. Mời họ sang xem chuồng, nói cho họ biết bạn đang làm gì để giảm mùi, hỏi xem giờ nào mùi nặng nhất với họ. Sáng mai, bạn thử hốt phân khô trước rồi mới rửa chuồng, và đếm xem lượng nước rửa giảm được bao nhiêu xô.
Câu hỏi thường gặp
Có loại thuốc nào xịt cho hết mùi chuồng không?
Các loại xịt chỉ át mùi trong thời gian ngắn, không giải quyết gốc. Gốc của mùi là phân phân huỷ trong điều kiện ẩm bí. Dọn phân, giữ khô, xử lý chất thải đúng mới giảm mùi lâu dài.
Chuồng gà bị mùi khai nồng là do đâu?
Thường do lớp độn ẩm, máng nước rò rỉ, mật độ quá dày hoặc chuồng bí khí. Thay độn ở chỗ ướt, sửa máng, mở thoáng phía trên chuồng sẽ giảm mùi rõ rệt.
Hầm khí sinh học có hết mùi hoàn toàn không?
Hầm khí sinh học giảm mùi đáng kể nhưng không làm mất hoàn toàn, nhất là ở chỗ nước thải ra khỏi hầm. Nước sau hầm nên tiếp tục qua ao lắng hoặc dùng tưới cây hợp lý.
Ủ phân chuồng bao lâu thì dùng được?
Thời gian ủ tuỳ loại phân, cách ủ và thời tiết. Phân ủ hoai thường tơi xốp, sẫm màu, không còn mùi hôi nồng. Hỏi khuyến nông về cách ủ phù hợp với loại phân của bạn.
Hàng xóm khiếu nại mùi chuồng thì nên làm gì?
Lắng nghe, mời họ xem chuồng và cho thấy những việc bạn đang làm. Cải thiện việc dọn phân, xử lý nước thải, trồng cây chắn. Nếu cần, hỏi cán bộ xã về các yêu cầu môi trường để làm đúng.
