Nuôi ngan khác nuôi vịt ở năm chỗ: ngan cần ít nước bơi hơn, gần như không kêu quang quác, bay được, con trống to hơn con mái rất nhiều, và trứng ngan ấp lâu hơn trứng vịt. Nhìn bề ngoài cùng là thuỷ cầm, nhưng ngan và vịt nhà thuộc hai nhóm loài khác nhau, nên tập tính cũng khác.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Ngan còn được nhiều nơi gọi là vịt xiêm, quen thuộc trong vườn nhà miền Tây cũng như ở đồng bằng Bắc Bộ. Tập này mình nói những điểm khác biệt ấy ảnh hưởng thế nào tới chuồng, đàn và cách nuôi.
Ngan cần nước nhưng không cần ao như vịt
Ngan vẫn là thuỷ cầm, vẫn thích nước, nhưng phụ thuộc vào nước bơi ít hơn vịt rất nhiều. Ngan nuôi trên cạn, trong vườn, chỉ có máng nước đủ sâu để nhúng đầu là lớn tốt.
Vì thế ngan hợp với những nhà có vườn mà không có ao. Ngan thả vườn tự kiếm cỏ non, giun, côn trùng, cả rau cỏ mọc dại, đỡ cho người nuôi một phần thức ăn.
Giống như vịt, ngan vẫn cần nhúng đầu rửa mắt mũi. Máng uống nông kiểu nuôi gà không đủ. Nước phải thay thường xuyên vì ngan vẩy bẩn nhanh.
Chuồng ngan vẫn cần nền khô cho chỗ ngủ. Ngan chịu ẩm kém hơn người ta tưởng, nằm nền ướt lâu ngày sẽ bẩn lông và dễ bệnh chân.
Ngan bay được và gần như không kêu
Ngan bay giỏi hơn vịt nhà nhiều, nhất là ngan mái nhẹ cân. Ngan có thể bay lên mái nhà, lên cành cây, vượt hàng rào sang nhà hàng xóm. Đây là chuyện làm nhiều người mới nuôi bất ngờ.
Người nuôi thường cắt bớt phần lông bay ở một bên cánh. Khi một cánh ngắn hơn cánh kia, ngan mất thăng bằng lúc cất cánh nên không bay xa được. Cắt đúng chỉ phần lông, không chạm vào phần có mạch máu thì con vật không đau. Lần đầu nên nhờ người có kinh nghiệm làm mẫu, và lông mọc lại sau mùa thay lông thì phải cắt lại.
Ngan gần như không kêu ầm như vịt. Ngan trống phát ra tiếng khè khè nhỏ khi bị đe doạ hay khi tranh giành. Với nhà ở gần hàng xóm, điều này là một lợi thế.
Ngan ngủ đậu chỗ cao nếu có thể. Một thanh ngang thấp trong chuồng giúp ngan nghỉ ngơi thoải mái hơn.
Ngan trống và ngan mái chênh nhau rất nhiều
Ở ngan, con trống trưởng thành to hơn con mái rất nhiều, có khi gần gấp đôi. Vịt nhà thì trống mái chênh nhau không đáng kể. Sự chênh lệch này ảnh hưởng tới cách nuôi.
Khi nuôi lấy thịt, người ta thường nuôi tách trống và mái, vì trống lớn nhanh hơn, ăn nhiều hơn, thời điểm xuất bán khác nhau. Nuôi lẫn thì con mái bị lấn ở máng ăn.
Khi nuôi sinh sản, tỉ lệ trống trên mái cần hợp lý. Trống quá nhiều thì mái bị đạp nhiều, trụi lưng, bị thương do móng sắc. Tỉ lệ cụ thể bạn hỏi người bán giống.
Ngan trống cũng khá hung, hay đánh nhau tranh mái và tranh lãnh thổ. Chuồng nên đủ rộng, có chỗ để con yếu tránh đi. Nhận diện con trống hung hăng sớm để tách riêng.
Khi bắt ngan trống, bạn nên giữ cả hai cánh và đỡ dưới thân, tránh để móng chân cào vào tay. Móng ngan sắc hơn móng vịt nhiều, người nuôi lâu năm hay đeo găng dày khi bắt ngan to. Bắt nhẹ nhàng còn giúp ngan đỡ hoảng, lần sau dễ bắt hơn.
Trứng ngan ấp lâu hơn, ngan mái ấp rất giỏi
Trứng vịt nở sau khoảng hai mươi tám ngày, còn trứng ngan cần khoảng ba mươi lăm ngày. Nếu bạn ấp máy, đừng áp nguyên cách ấp vịt cho ngan.
Ngan mái là một trong những con ấp giỏi nhất trong vườn. Nhiều người còn dùng ngan mái để ấp hộ trứng vịt hay trứng gà vì ngan nằm ổ rất chắc. Đổi lại, ngan mái hay đòi ấp, làm số trứng thu được giảm.
Ổ ấp cho ngan cần rộng hơn ổ gà, lót rơm khô, đặt chỗ yên tĩnh. Ngan mái ấp vẫn cần ăn uống mỗi ngày, bạn để nước và thức ăn gần ổ.
Ngan con mới nở cũng giống vịt con, lông tơ chưa chống thấm tốt, chưa nên cho xuống nước sâu. Úm ấm và khô là ưu tiên của mấy tuần đầu.
Bố trí chuồng và vườn cho ngan
Chuồng ngan nên có mái che mưa nắng, nền cao ráo, lót độn khô ở khu ngủ, khu ăn uống tách riêng để nước vẩy không làm ướt chỗ nằm. Có ổ đẻ đặt sẵn ở góc tối để ngan mái không đẻ rải khắp vườn.
Nếu thả vườn, rào chắn quanh khu thả và cắt lông cánh để ngan không sang vườn người khác. Ngan rất thích nhổ rau non, nên vườn rau của chính bạn cũng cần rào riêng.
Ngan mổ cả những vật sáng màu lạ. Dọn đinh, dây thép, mảnh nhựa vụn trong khu thả để ngan không nuốt phải.
Ngan ít bệnh vặt nếu được nuôi khô sạch, nhưng vẫn mắc các bệnh truyền nhiễm của thuỷ cầm. Lịch tiêm phòng bạn hỏi thú y xã. Nếu nhà bạn có vườn mà không có ao, ngan có lẽ là thuỷ cầm hợp nhất để bắt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Ngan và vịt nuôi chung được không?
Có thể nuôi chung trong vườn nếu đủ chỗ, nhưng ngan trống hay bắt nạt vịt và tranh máng. Nhu cầu nước và lịch ấp của hai loài cũng khác. Nếu nuôi quy mô, nên tách khu riêng.
Ngan có phải là một giống vịt không?
Ngan và vịt nhà đều là thuỷ cầm nhưng thuộc hai nhóm loài khác nhau. Vì thế ngan khác vịt về hình dáng, tiếng kêu, thời gian ấp và tập tính. Gọi là vịt xiêm chỉ là tên dân gian.
Cắt lông cánh ngan có làm ngan đau không?
Nếu chỉ cắt phần lông bay đã trưởng thành, không chạm vào phần gốc có mạch máu, thì ngan không đau, giống như cắt móng tay. Không cắt lông mới mọc còn đầy máu ở gốc. Lần đầu nên có người hướng dẫn.
Ngan con có cần úm như gà con không?
Có, ngan con mới nở cần được giữ ấm, khô ráo và có nước sạch trong máng nông. Chúng chưa chống thấm tốt nên chưa cho bơi. Khi lông thật mọc, ngan mới chịu được nước và lạnh tốt hơn.
Vì sao ngan mái đẻ ít trứng?
Ngan mái hay đòi ấp, mỗi lần ấp là ngừng đẻ khá lâu. Ngoài ra thức ăn thiếu chất, ổ đẻ không yên hay căng thẳng cũng làm giảm đẻ. Nếu muốn lấy trứng nhiều, bạn nhặt trứng thường xuyên để ngan bớt đòi ấp.
