Tiêu tốn thức ăn là số ký cám mà vật nuôi phải ăn để tăng thêm được một ký thịt hơi. Vì cám thường là khoản chi lớn nhất trong chăn nuôi, con số này gần như quyết định lứa nuôi lời hay lỗ. Cách tính đơn giản: lấy tổng số cám đã dùng chia cho tổng số ký mà cả đàn tăng thêm từ lúc nhập đến lúc bán.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Người nuôi hay so với nhau con heo nhà ai to hơn, ít ai so con heo nhà ai ăn ít cám hơn cho cùng một ký thịt. Tập này mình nói vì sao câu hỏi thứ hai mới là câu hỏi đáng giá, và cách tự tính nó từ cuốn sổ.
Hiểu con số bằng một ví dụ giả định
Giả sử bạn nhập mười con heo, cân chung được hai trăm ký. Nuôi đến lúc bán, cả mười con cân chung được một nghìn ký. Vậy đàn đã tăng tám trăm ký.
Trong suốt lứa, bạn đã dùng hết hai nghìn hai trăm ký cám. Lấy hai nghìn hai trăm chia cho tám trăm, được hai phẩy bảy mươi lăm. Nghĩa là để tăng một ký thịt hơi, đàn heo đã ăn gần hai ký tám cám.
Bây giờ giả sử lứa sau bạn sửa chuồng, sửa máng, làm đàn ăn hiệu quả hơn, con số xuống còn hai phẩy năm. Với cùng tám trăm ký tăng trọng, đàn chỉ cần hai nghìn ký cám. Bạn tiết kiệm được hai trăm ký cám, mà heo vẫn to y như cũ.
Hai trăm ký cám ấy là tiền lời thêm, không cần bán giá cao hơn, không cần nuôi thêm con nào. Đó là lý do người nuôi giỏi theo dõi con số này sát hơn cả giá heo.
Vì sao heo nuôi quá cỡ lại tốn cám hơn?
Khi heo còn nhỏ, phần lớn thức ăn được dùng để xây cơ thể, tăng thịt nạc. Mỗi ký cám tạo ra nhiều tăng trọng. Khi heo lớn dần, một phần thức ăn ngày càng lớn phải dùng để duy trì cơ thể to ấy, và phần tăng trọng chuyển dần sang mỡ, thứ tốn nhiều năng lượng để tạo ra.
Vì vậy cùng một ký tăng trọng, heo lớn tốn nhiều cám hơn heo nhỏ. Nuôi heo vượt quá cỡ mà người mua cần là bỏ thêm nhiều cám cho mỗi ký, trong khi giá bán có khi còn bị trừ vì heo quá mỡ.
Đây là lý do thời điểm bán quan trọng. Ghi chép cân định kỳ cho bạn thấy lúc nào tốc độ tăng trọng bắt đầu chậm lại rõ rệt.
Điều tương tự cũng xảy ra với gà thịt, vịt thịt và bò vỗ béo. Giai đoạn cuối luôn là giai đoạn tốn cám nhất cho mỗi ký tăng thêm.
Những chỗ làm cám hao mà không ai thấy
Cám rơi vãi là thủ phạm lặng lẽ nhất. Máng đổ quá đầy, máng thấp cho heo ủi tung ra, máng hở cho gà bới văng. Cám rơi xuống nền trộn với phân thì không con nào ăn nữa, nhưng trong sổ nó vẫn được tính là đã cho ăn.
Chuột ăn cám trong kho và trong máng ban đêm. Một đàn chuột đông có thể ăn một lượng đáng kể mỗi tháng, chưa kể làm bẩn và mang bệnh.
Cám ẩm mốc, ôi phải bỏ, hoặc vật nuôi ăn vào mà không hấp thu tốt. Kho cám kém là cám hao.
Bạn thử đứng xem một bữa ăn và nhìn dưới chân máng. Nếu thấy một lớp cám rải quanh, hãy chỉnh lại độ cao, độ đầy của máng. Việc nhỏ này có khi giảm được tiêu tốn thức ăn rõ hơn mọi loại cám đắt tiền.
Chuồng, nước, bệnh và giống ảnh hưởng thế nào?
Chuồng quá nóng làm vật nuôi ăn ít, lớn chậm, tốn thêm ngày nuôi. Chuồng quá lạnh làm vật nuôi đốt cám để giữ ấm thay vì lớn. Cả hai đều làm con số tiêu tốn xấu đi.
Thiếu nước làm vật nuôi ăn kém. Giun sán và bệnh âm ỉ như ho kéo dài lấy đi một phần dinh dưỡng. Đàn bệnh vặt có thể ăn nhiều mà lớn chậm.
Giống cũng quan trọng. Những giống được chọn lọc cho tốc độ lớn thường chuyển hoá thức ăn hiệu quả hơn giống bản địa. Đó là đánh đổi giữa hiệu quả và những ưu điểm khác của giống nội.
Chất lượng cám và đúng loại cám theo giai đoạn cũng ảnh hưởng. Cám rẻ mà kém có thể làm con số tiêu tốn tăng, cuối cùng tốn hơn.
Theo dõi và so sánh qua từng lứa
Muốn tính được con số này, bạn cần hai thứ trong sổ: tổng cám đã dùng, và trọng lượng lúc nhập lẫn lúc bán. Không có cân lúc nhập là thiếu một nửa phép tính.
Đừng so con số của mình với con số ai đó khoe trên mạng, vì giống, cỡ bán, cách tính khác nhau. Hãy so lứa này với lứa trước của chính bạn.
Nếu một lứa con số xấu hẳn đi, hãy mở sổ xem lứa ấy có gì khác: mùa nóng, đổi cám, có bệnh, có chuột. Chính sự so sánh ấy chỉ cho bạn chỗ cần sửa.
Lứa tới, bạn hãy cân chung đàn heo ngay ngày nhập, rồi ghi số ký vào trang đầu tiên của cuốn sổ.
Câu hỏi thường gặp
Tiêu tốn thức ăn bao nhiêu là tốt?
Không có con số chung cho mọi trường hợp, vì phụ thuộc giống, cỡ bán, loại cám và cách nuôi. Tốt nhất là so với các lứa trước của chính bạn và hỏi khuyến nông về mức tham khảo cho giống bạn nuôi.
Không có cân to thì tính thế nào?
Có thể cân mẫu vài con rồi nhân lên, hoặc ước tính bằng dây đo vòng ngực theo hướng dẫn khuyến nông. Lúc bán thì đã có số cân của người mua. Kết quả gần đúng vẫn giúp so sánh giữa các lứa.
Vì sao giai đoạn cuối heo ăn nhiều mà lớn chậm?
Heo lớn cần nhiều thức ăn để duy trì cơ thể, và phần tăng trọng chuyển sang mỡ nhiều hơn. Vì thế mỗi ký tăng thêm ở giai đoạn cuối tốn nhiều cám hơn. Bán đúng cỡ giúp tránh phần tốn kém này.
Cám đắt hơn có làm giảm tiêu tốn thức ăn không?
Cám chất lượng tốt, đúng giai đoạn có thể giúp vật nuôi dùng thức ăn hiệu quả hơn. Nhưng chuồng, nước, bệnh và cám rơi vãi cũng ảnh hưởng lớn. Hãy sửa những chỗ đó trước khi đổi sang cám đắt hơn.
Gà thịt có tính tiêu tốn thức ăn như heo không?
Có, cách tính giống hệt: tổng cám đã dùng chia cho tổng số ký tăng trọng. Gà công nghiệp thường có con số thấp hơn gà ta vì lớn nhanh hơn. So sánh giữa các lứa cùng giống mới có ý nghĩa.
