Thức ăn chăn nuôi gồm sáu nhóm chất: chất cung cấp năng lượng, chất đạm, chất khoáng, vitamin, chất xơ và nước. Điều quan trọng nhất cần nhớ là vật nuôi lớn theo nhóm chất đang thiếu nhất, không theo nhóm chất đang thừa. Một con heo ăn no bụng ngô mà thiếu đạm thì vẫn chậm lớn như thường.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Tập này hơi giống một buổi học lại môn sinh học, nhưng mình hứa sẽ nói bằng thứ ngôn ngữ của cái máng cám. Hiểu được thức ăn có gì bên trong, bạn sẽ đọc được bao cám, biết vì sao mỗi loại vật nuôi cần khác nhau, và tự tin hơn khi tận dụng nguyên liệu nhà.
Năng lượng: nhiên liệu cho mọi hoạt động
Năng lượng là thứ vật nuôi dùng để thở, đi lại, giữ ấm, tiêu hoá và lớn lên. Nguồn năng lượng chính trong thức ăn là tinh bột và chất béo.
Ở nông thôn Việt Nam, nguồn năng lượng quen thuộc là ngô, cám gạo, tấm, sắn khô, khoai. Đây cũng là những thứ người nuôi hay có sẵn trong nhà.
Thiếu năng lượng, vật nuôi gầy, chậm lớn, chịu rét kém. Thừa năng lượng mà thiếu đạm, vật nuôi tích mỡ nhiều thay vì lớn thịt, heo thịt béo bệu, gà đẻ béo quá lại giảm đẻ.
Vì thế đừng nghĩ cứ cho ăn thật nhiều ngô là tốt. Ngô là nhiên liệu, nhưng để xây cơ thể còn cần gạch, mà gạch là chất đạm.
Chất đạm: viên gạch xây nên thịt, trứng, sữa
Chất đạm là thành phần chính của thịt, của lông, của trứng, của sữa, của các men tiêu hoá trong cơ thể. Vật nuôi đang lớn, gà đang đẻ, nái đang nuôi con, bò đang cho sữa đều cần nhiều đạm.
Nguồn đạm hay gặp là khô dầu đậu tương, đậu các loại, bột cá, bột thịt, các loại côn trùng, giun, trùn quế. Đây thường là phần đắt nhất trong khẩu phần.
Đạm được tạo nên từ những đơn vị nhỏ hơn gọi là axit amin. Có những axit amin cơ thể heo, gà không tự tạo ra được, phải lấy từ thức ăn. Một khẩu phần nhiều đạm mà thiếu đúng loại axit amin cần thiết thì vật nuôi vẫn không lớn hết sức.
Đó là lý do các loại cám công nghiệp thường phối hợp nhiều nguồn đạm, và đôi khi bổ sung thêm axit amin. Đạm thừa cũng không tốt, vì vật nuôi thải ra qua nước tiểu và phân, tốn tiền lại thêm mùi chuồng.
Khoáng, vitamin và nước
Khoáng chất như canxi, phốt pho cần cho xương và vỏ trứng. Muối cần cho cân bằng nước trong cơ thể. Ngoài ra còn những khoáng chất cần rất ít như sắt, kẽm, đồng, nhưng thiếu chúng thì vật nuôi lại có vấn đề.
Vitamin cũng cần với lượng nhỏ, tham gia vào rất nhiều hoạt động của cơ thể, từ thị lực tới sức đề kháng. Thức ăn xanh tươi như rau, cỏ cung cấp một phần vitamin. Thức ăn để lâu, bị nắng, bị ẩm thì mất bớt vitamin.
Thiếu hay thừa khoáng, vitamin đều có thể gây hại. Vì thế người nuôi thường dùng các loại khoáng trộn sẵn theo hướng dẫn của khuyến nông hay của nhà sản xuất, thay vì tự đong từng thứ.
Nước là nhóm chất bị coi nhẹ nhất mà lại quan trọng nhất. Vật nuôi có thể nhịn ăn lâu hơn nhịn uống rất nhiều. Thiếu nước, vật nuôi ăn ít, chậm lớn, giảm sữa, giảm đẻ ngay.
Heo gà khác bò dê ở chỗ nào?
Heo và gà có dạ dày đơn, giống người. Chúng tiêu hoá chất xơ kém, cần thức ăn đậm đặc dinh dưỡng, và cần đạm đúng loại axit amin từ thức ăn.
Bò, dê, trâu là loài nhai lại có dạ cỏ. Vi sinh vật trong dạ cỏ phân giải được chất xơ trong cỏ, rơm mà heo gà không dùng được. Vi sinh vật còn tự tổng hợp một phần đạm, rồi chính chúng trở thành nguồn đạm cho con vật khi đi xuống phần dạ dày phía sau.
Vì thế bò dê sống được chủ yếu bằng cỏ, còn heo gà thì không. Nhưng bò dê lại cần đủ chất xơ để dạ cỏ hoạt động bình thường. Cho bò ăn quá nhiều tinh bột mà ít xơ là làm hỏng dạ cỏ.
Nắm điểm khác nhau này, bạn sẽ không đem cách cho heo ăn áp sang bò, hay ngược lại.
Đọc bao cám và hiểu thức ăn đậm đặc
Trên bao cám thường ghi loại vật nuôi, giai đoạn tuổi, hàm lượng đạm, năng lượng, xơ, khoáng, và hướng dẫn dùng. Hãy đọc kỹ, chọn đúng loại cho đúng con, đúng giai đoạn.
Thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh là loại cho ăn thẳng, không cần trộn thêm. Thức ăn đậm đặc là loại chứa nhiều đạm, khoáng, vitamin, được làm ra để người nuôi trộn với nguồn năng lượng sẵn có như ngô, cám gạo, sắn theo tỉ lệ ghi trên bao.
Nhiều nông hộ chọn thức ăn đậm đặc để tận dụng ngô, cám nhà làm ra. Cách này tiết kiệm được nếu trộn đúng tỉ lệ và nguyên liệu nhà không bị mốc.
Lần tới mở bao cám, bạn thử đọc hết những dòng chữ nhỏ trên bao và hỏi mình: loại này dành cho con nào, giai đoạn nào, nhà mình đang cho đúng chưa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao heo ăn nhiều ngô mà không lớn?
Ngô chủ yếu cung cấp năng lượng, còn thiếu đạm và một số axit amin cần thiết. Heo ăn no ngô mà thiếu đạm thì tích mỡ chứ không lớn thịt. Cần bổ sung nguồn đạm và khoáng cân đối.
Thức ăn đậm đặc dùng thế nào?
Thức ăn đậm đặc được trộn với nguồn năng lượng như ngô, cám gạo, sắn theo tỉ lệ ghi trên bao. Trộn sai tỉ lệ thì khẩu phần mất cân đối. Đọc kỹ hướng dẫn và hỏi khuyến nông nếu chưa rõ.
Bò có cần ăn cám không?
Bò sống chủ yếu bằng cỏ và thức ăn thô. Cám hay thức ăn tinh chỉ bổ sung cho bò vỗ béo, bò sữa, bò chửa cuối kỳ hoặc khi thiếu cỏ. Cho bò ăn quá nhiều tinh bột dễ gây rối loạn dạ cỏ.
Rau xanh có thay được cám cho heo không?
Rau xanh cung cấp vitamin, chất xơ và một ít dinh dưỡng, nhưng không đủ năng lượng và đạm cho heo lớn nhanh. Rau là phần bổ sung tốt, không thay được thức ăn chính.
Vật nuôi cần uống bao nhiêu nước mỗi ngày?
Lượng nước phụ thuộc loài, cỡ, thời tiết và loại thức ăn. Cách chắc nhất là để nước sạch luôn có sẵn, vật nuôi tự uống theo nhu cầu. Mùa nóng và khi nuôi con, nhu cầu nước tăng mạnh.
