Trồng cỏ cho bò dê nên chọn loại cỏ hợp với đất và cách nuôi của mình: cỏ thân cao để cắt về cho ăn tại chuồng, cỏ thấp chịu giẫm để chăn thả, và thêm một ít cây họ đậu để tăng đạm. Năng suất và chất lượng phụ thuộc rất nhiều vào cách cắt: đúng lứa, không quá non không quá già, chừa gốc để cỏ mọc lại, và bón lại sau mỗi lần cắt.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Nhiều nhà nuôi bò vẫn trông vào cỏ dại bờ ruộng, và mùa khô là mùa bò gầy. Tập này mình nói về đồng cỏ trồng, thứ biến việc nuôi bò dê từ chỗ trông trời sang chỗ chủ động.
Vì sao nên trồng cỏ thay vì chỉ cắt cỏ dại?
Cỏ dại bờ ruộng thì miễn phí, nhưng không chủ động. Mùa mưa thì thừa, mùa khô thì cạn. Cỏ dại còn có nguy cơ dính thuốc bảo vệ thực vật từ ruộng bên cạnh.
Cỏ trồng cho năng suất cao hơn trên cùng diện tích, cắt được nhiều lứa trong năm, và bạn biết rõ nó mọc ở đâu, có phun gì không.
Với bò nuôi nhốt hoặc bán nhốt, một khoảnh cỏ trồng gần chuồng tiết kiệm rất nhiều công đi cắt mỗi ngày.
Cỏ trồng cũng là nền để ủ chua, dự trữ cho mùa khô và mùa rét. Có đồng cỏ là có kho thức ăn sống ngay sau nhà.
Chọn loại cỏ theo mục đích
Nhóm cỏ thân cao như cỏ voi và các giống lai của nó cho năng suất rất lớn, hợp để cắt về băm cho bò ăn tại chuồng. Chúng cần đất tốt, đủ nước, bón nhiều phân, và không chịu được việc bò giẫm đạp.
Nhóm cỏ như cỏ sả và các giống cùng họ mọc thành bụi, lá mềm, bò dê thích ăn, dùng được cả để cắt lẫn chăn thả có kiểm soát.
Nhóm cỏ thấp, bò lan, chịu giẫm như một số giống cỏ thuộc nhóm cỏ lông tây thường dùng làm bãi chăn thả.
Mỗi vùng đất hợp với giống khác nhau: đất đồi khô cằn, đất phù sa, đất hay ngập. Trước khi trồng, bạn hỏi trạm khuyến nông hay những nhà nuôi bò giỏi trong vùng họ trồng giống gì, mua hom giống ở đâu. Đừng chỉ nghe quảng cáo năng suất.
Thêm cây họ đậu để tăng đạm
Cỏ hoà thảo giàu năng lượng nhưng nghèo đạm. Cây họ đậu có khả năng cố định đạm từ không khí nhờ vi khuẩn ở rễ, lá của chúng giàu đạm hơn cỏ. Trồng xen cây họ đậu hay trồng một khoảnh riêng giúp khẩu phần của bò dê cân đối hơn mà ít tốn tiền mua thức ăn tinh.
Ở Việt Nam, một số cây họ đậu được dùng làm thức ăn cho gia súc như keo dậu, cỏ stylo và một số loại khác. Keo dậu có thể trồng làm hàng rào, lá dùng cho bò dê ăn.
Lưu ý là lá keo dậu có chứa một chất có thể gây hại nếu cho ăn quá nhiều trong thời gian dài, nên chỉ dùng như một phần của khẩu phần. Tỉ lệ an toàn bạn hỏi khuyến nông.
Cây họ đậu tươi non cho ăn nhiều một lúc lúc bò đói còn có nguy cơ gây chướng hơi. Nên phơi héo bớt, trộn với cỏ, cho ăn từ từ.
Cắt đúng lứa: không non quá, không già quá
Cỏ non nhiều nước, mềm, giàu dinh dưỡng trên mỗi miếng, nhưng tổng lượng thu được ít. Cỏ để quá già thì thân cứng, nhiều xơ khó tiêu, bò ăn bỏ nhiều, dinh dưỡng thấp. Lứa cắt tốt là lúc cân bằng giữa hai điều đó.
Mỗi giống cỏ có khoảng thời gian giữa hai lứa cắt riêng, mùa mưa thường ngắn hơn mùa khô vì cỏ mọc nhanh. Người nuôi giỏi chia đồng cỏ thành nhiều khoảnh, cắt lần lượt từng khoảnh để ngày nào cũng có cỏ đúng lứa.
Khi cắt, chừa lại một đoạn gốc để cỏ mọc lại. Cắt sát mặt đất quá thì cỏ yếu, chậm tái sinh, lâu dần chết khóm.
Cỏ thân cao như cỏ voi nên băm nhỏ trước khi cho ăn để bò ăn hết phần thân, không chỉ nhặt lá. Máy băm cỏ là thứ nhiều nhà nuôi bò đầu tư sớm.
Bón lại, tưới nước và giữ đồng cỏ lâu năm
Mỗi lứa cỏ cắt đi là lấy đi dinh dưỡng của đất. Không bón lại thì đồng cỏ cạn kiệt dần, năng suất giảm. Phân chuồng ủ hoai từ chính chuồng bò là nguồn bón tốt nhất, khép lại vòng tuần hoàn từ cỏ sang bò sang phân sang cỏ.
Sau mỗi lứa cắt, làm cỏ dại, bón thêm phân và vun gốc. Lượng phân bạn hỏi khuyến nông theo đất và giống cỏ.
Mùa khô, cỏ cần tưới để tiếp tục cho lứa. Nếu không đủ nước tưới cả đồng, hãy ưu tiên một khoảnh gần nguồn nước và ủ chua phần cỏ dư của mùa mưa.
Đồng cỏ chăm tốt có thể dùng nhiều năm. Khi khóm già, năng suất giảm, thì trồng lại. Mùa mưa tới, bạn thử dành một khoảnh nhỏ sau nhà trồng một giống cỏ mà khuyến nông giới thiệu, theo dõi lứa đầu xem bò thích ăn không.
Câu hỏi thường gặp
Một con bò cần bao nhiêu diện tích trồng cỏ?
Còn tuỳ giống cỏ, độ màu mỡ của đất, nước tưới và cỡ bò. Cỏ thân cao chăm tốt cho năng suất lớn trên diện tích nhỏ. Hỏi khuyến nông địa phương để có con số phù hợp với vùng bạn.
Cỏ voi cắt bao lâu một lần?
Thời gian giữa hai lứa cắt tuỳ mùa và cách chăm. Mùa mưa cỏ mọc nhanh nên cắt sớm hơn, mùa khô chậm hơn. Cắt khi cỏ chưa quá già để bò ăn được nhiều và đủ chất.
Có nên cho bò ăn cỏ vừa cắt còn ướt sương?
Cỏ non ướt cho bò đói ăn nhiều một lúc có thể gây chướng hơi. Nên để cỏ ráo nước hoặc héo bớt, trộn thêm rơm khô, và cho bò ăn từ từ.
Dê có ăn cỏ trồng như bò không?
Dê ăn được nhiều loại cỏ trồng nhưng thích lá cây, cây bụi hơn. Trồng thêm cây họ đậu và cây lá cho dê sẽ hợp với thói ăn của chúng. Treo bó cỏ lên cao để dê không giẫm bẩn.
Đồng cỏ có cần phun thuốc trừ sâu không?
Hạn chế tối đa vì vật nuôi ăn trực tiếp. Nếu bắt buộc phải xử lý sâu bệnh, hỏi khuyến nông về cách làm và thời gian cách ly trước khi cắt cho ăn. Làm cỏ, bón phân đúng giúp cỏ khoẻ, ít sâu bệnh.
