Bò vàng Việt Nam nhỏ con nhưng chịu kham khổ, ăn ít, hợp nuôi thả ở nơi cỏ nghèo. Bò lai to hơn, lớn nhanh hơn, vẫn khá chịu nóng và dễ nuôi. Bò thịt cao sản lớn rất nhanh, nhiều thịt, nhưng đòi hỏi nhiều thức ăn tốt và chăm sóc kỹ. Không có giống nào hơn hẳn, chỉ có giống hợp với nguồn cỏ, chuồng trại và tầm vóc của đàn bò cái nhà mình.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Câu chuyện cải tạo đàn bò đã đi một chặng dài ở Việt Nam, từ bò vàng thả đồi tới những con bò lai cao lớn trong chuồng. Tập này mình so các nhóm giống, và nói kỹ một cái bẫy mà nhiều người mới gặp: bê to quá, bò mẹ đẻ không nổi.
Bò vàng: nhỏ mà bền
Bò vàng là giống bò địa phương quen thuộc ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Thân nhỏ, lông vàng, sừng ngắn, chịu được nắng nóng, ăn được cỏ nghèo, kiếm ăn giỏi trên đồi, ít bệnh vặt.
Bò vàng mắn đẻ, đẻ dễ, nuôi con khéo. Với gia đình nuôi thả, ít vốn, ít thời gian chăm, bò vàng vẫn là lựa chọn an toàn.
Điểm yếu là tầm vóc nhỏ, lớn chậm, lượng thịt mỗi con ít. Nếu bán theo cân, bò vàng thua xa bò lai cùng tuổi.
Bò vàng lại là nền rất tốt để lai tạo. Những con bò cái vàng to khoẻ, mắn đẻ là tài sản để cải tạo đàn qua nhiều thế hệ.
Bò lai: bước cải tạo vừa sức
Bò lai thường là con lai giữa bò vàng với các giống bò u nhiệt đới như nhóm bò Sind và nhiều giống cùng nhóm. Những giống này thích nghi tốt với khí hậu nóng.
Bò lai to hơn bò vàng rõ rệt, lớn nhanh hơn, nhiều thịt hơn, mà vẫn khá chịu nóng, ít bệnh. Bò cái lai cũng là nền tốt để lai tiếp với bò thịt cao sản.
Bò lai cần nhiều thức ăn hơn bò vàng. Nếu chỉ thả đồi nghèo cỏ, bò lai không phát huy được tầm vóc, gầy và chậm lớn không kém gì bò vàng.
Với người nuôi có trồng cỏ, có thể cho ăn bổ sung, bò lai là bước cải tạo vừa sức, ít rủi ro.
Bò thịt cao sản: nhanh lớn nhưng khó tính
Nhóm bò thịt cao sản gồm các giống chuyên thịt nhập từ nước ngoài và con lai của chúng. Có giống nổi tiếng với cơ bắp rất phát triển, nhiều thịt nạc. Ở Việt Nam, một số chương trình lai bò thịt đã đưa các giống này vào nông hộ.
Bò lai thịt cao sản lớn nhanh, tầm vóc to, bán được giá theo cân nặng. Nhưng chúng ăn rất nhiều, cần thức ăn tốt, cần nhiều nước, chịu nóng kém hơn bò vàng, bò lai.
Nuôi nhóm này cần chuồng mát, đồng cỏ trồng, thức ăn tinh bổ sung và chăm sóc thú y tốt. Thả rông đồi khô thì bò sẽ khổ và người nuôi lỗ.
Bò sữa là một nhóm khác hẳn, được chọn để cho nhiều sữa. Phần lớn giống bò sữa cao sản chịu nóng kém, cần chuồng mát, thức ăn tốt và chăm sóc rất kỹ. Đó là một nghề riêng, không nên coi như nuôi bò thịt.
Cái bẫy đẻ khó: bê to, mẹ nhỏ
Khi phối tinh của giống bò to cho bò cái nhỏ, con bê trong bụng có thể lớn hơn sức đẻ của mẹ. Đây là nguyên nhân hay gặp của những ca đẻ khó, mất bê, có khi mất cả bò mẹ.
Người nuôi giỏi thường cải tạo từng bước. Bò cái vàng phối với giống bò u để có bò cái lai to hơn. Rồi bò cái lai ấy mới phối với giống bò thịt cao sản. Mỗi thế hệ, tầm vóc mẹ tăng lên đủ để đẻ con to hơn.
Trước khi chọn tinh để phối, hãy hỏi dẫn tinh viên hay thú y về tầm vóc bò cái của bạn có phù hợp không. Đừng chọn tinh chỉ vì con bê của nhà bên to đẹp.
Bò cái tơ lứa đầu càng cần thận trọng. Chọn những con bò cái đủ tuổi, đủ cân nặng, khung xương chậu rộng để phối lứa đầu.
Chọn giống theo nguồn thức ăn của mình
Câu hỏi quyết định không phải giống nào to nhất mà là nhà mình nuôi được giống nào. Đếm xem nhà có bao nhiêu cỏ trồng, bao nhiêu rơm, có mua thêm được thức ăn tinh không, có ai chăm hằng ngày không.
Ít cỏ, nuôi thả, ít vốn: bò vàng hoặc bò lai. Có đồng cỏ trồng, có chuồng tốt, có vốn mua thức ăn, có kinh nghiệm: có thể tính tới bò lai thịt cao sản.
Thị trường cũng quan trọng. Thương lái vùng bạn mua bò theo cân hay theo con, có chuộng bò lai to không, có trả thêm cho bò nhiều thịt không.
Hãy tính cả rủi ro. Một con bò lai cao sản chết vì nóng hay vì đẻ khó là mất một khoản lớn hơn nhiều so với một con bò vàng. Người mới nên bắt đầu với giống dễ nuôi, học được nghề rồi mới nâng dần tầm vóc đàn.
Hỏi trạm khuyến nông về các chương trình cải tạo đàn bò ở địa phương, có khi được hỗ trợ tinh phối giống. Tuần này, bạn hãy đếm thử số khóm cỏ và số bó rơm nhà mình có, rồi tự hỏi nó nuôi được con bò cỡ nào.
Câu hỏi thường gặp
Bò vàng có nên lai tạo không?
Lai tạo giúp tăng tầm vóc và thịt, nhưng nên làm từng bước để tránh đẻ khó. Bò cái vàng to khoẻ là nền tốt để phối với giống bò u trước. Hỏi dẫn tinh viên để chọn tinh phù hợp.
Bò lai thịt cao sản có thả đồi được không?
Không hợp nếu đồi nghèo cỏ, vì bò cần rất nhiều thức ăn tốt và chịu nóng kém hơn. Nuôi nhóm này nên có đồng cỏ trồng, chuồng mát và thức ăn bổ sung.
Vì sao bò cái nhà mình đẻ khó?
Một nguyên nhân hay gặp là phối tinh giống bò to cho bò cái nhỏ, bê quá to so với mẹ. Bò cái tơ quá nhỏ, quá béo cũng dễ đẻ khó. Khi bò rặn lâu không ra bê, hãy gọi thú y ngay.
Nuôi bò sữa có giống nuôi bò thịt không?
Không, bò sữa là một nghề riêng với yêu cầu về giống, thức ăn, chuồng mát, vắt sữa sạch và đầu ra riêng. Phần lớn giống bò sữa cao sản chịu nóng kém. Nên tìm hiểu kỹ trước khi bắt đầu.
Mua bò giống cần xem gì?
Xem bò có khoẻ không, nhai lại đều, chân vững, không dị tật, nguồn gốc rõ ràng, tiêm phòng đầy đủ. Với bò cái sinh sản, hỏi về lịch sử đẻ. Mua từ tỉnh khác cần hỏi về kiểm dịch.
