Chọn một con heo cái để làm nái, người nuôi giỏi nhìn ba thứ trước hết: nguồn gốc từ nái mẹ đẻ sai con và nuôi con khéo, bộ chân thẳng chắc với móng đều, và hàng vú đủ số, đều nhau, cách đều, không có núm lép. Sau đó mới tới dáng dài, lưng thẳng, tính hiền và lớn đều.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Con nái là cỗ máy sinh sản của chuồng trong nhiều năm, chọn sai một con là trả giá qua từng lứa đẻ. Tập này mình nói từng thứ cần nhìn, và vì sao những thứ tưởng nhỏ như cái chân, cái vú lại quan trọng đến vậy.
Nhìn mẹ trước khi nhìn con
Khả năng sinh sản có một phần do di truyền. Một con heo cái sinh ra từ nái mẹ đẻ nhiều con mỗi lứa, nuôi con khéo, ít đè con, đủ sữa, thì có cơ hội thừa hưởng những điều đó.
Nếu bạn mua heo cái hậu bị từ trại giống, hãy hỏi về lý lịch: đời mẹ đẻ được bao nhiêu lứa, mỗi lứa trung bình bao nhiêu con, có vấn đề gì về sinh sản không. Trại giống tốt thường có sổ sách.
Nếu bạn tự giữ lại heo cái từ đàn nhà, hãy chọn từ những ổ đẻ nhiều, heo con đều, nái mẹ nuôi con tốt. Đừng giữ lại con cái từ ổ chỉ vì nó to nhất nếu ổ ấy ít con và mẹ nuôi kém.
Tránh giữ lại heo cái từ những ổ có heo con dị tật, hay nái mẹ có tiền sử đẻ khó, mất sữa nhiều lần.
Bộ chân: lý do số một khiến nái bị loại sớm
Ở nhiều trại, chân yếu là một trong những lý do chính khiến nái bị loại sớm. Một con nái nặng nề phải đứng lên nằm xuống hàng nghìn lần, phải chịu sức nặng khi mang thai, khi được phối. Chân yếu thì nái đau, ăn kém, khó phối, khó đẻ.
Chân tốt là chân thẳng, đứng vững, khoảng cách hai chân trước và hai chân sau vừa phải. Khi đi, bước đều, không khập khiễng, không đi chữ bát.
Móng phải đều nhau, các ngón móng cân đối, không nứt. Móng một ngón to một ngón nhỏ quá thì dễ lệch lực, lâu ngày sinh tổn thương.
Hãy cho heo đi trên nền phẳng vài vòng và quan sát từ phía trước, phía sau, phía bên. Vài phút ấy đáng giá cả mấy năm làm nái.
Hàng vú: số lượng, độ đều và núm lép
Heo nái nuôi bao nhiêu con là tuỳ vào số vú có sữa. Heo cái hậu bị nên có số vú đủ theo chuẩn của giống, phân bố đều hai bên, các vú cách đều nhau.
Hãy nhìn kỹ từng núm. Có những núm bị lép, tịt vào trong, hay núm nhỏ dị dạng không có sữa. Một con nái có vài núm như vậy là mất chỗ bú cho vài con heo con mỗi lứa.
Vú phía trước và phía sau đều phải phát triển. Khoảng cách giữa các vú đủ để heo con không chen nhau.
Nhiều người mới chỉ đếm số vú mà bỏ qua chất lượng từng núm. Đếm đủ mà có núm lép thì cũng như thiếu.
Cách xem dễ nhất là để heo nằm nghiêng lúc nghỉ, hoặc nhờ một người giữ cho heo đứng yên rồi cúi xuống nhìn dọc hai hàng vú dưới ánh sáng tốt. Sờ nhẹ từng núm để cảm nhận núm nào nhô ra rõ, núm nào bị lõm. Làm vài lần là bạn quen tay.
Dáng, tính nết và sức lớn
Heo nái tốt thường có thân dài, lưng thẳng hoặc hơi cong nhẹ, mông nở, bụng gọn. Thân dài cho đủ chỗ hàng vú, mông nở giúp đẻ dễ hơn.
Bộ phận sinh dục phát triển bình thường, không quá nhỏ, không có dị tật. Âm hộ quá nhỏ hay hướng ngược lên có thể là dấu hiệu sinh sản kém.
Tính nết cũng quan trọng. Con hiền, dễ gần, không quá hung dữ hay quá nhút nhát thường dễ chăm, dễ phối, ít cắn con. Những con hoảng loạn khi bị lùa có thể là con khó nuôi về sau.
Chọn những con lớn đều, khoẻ mạnh trong lứa, không còi cọc, không có tiền sử bệnh nặng. Nhưng đừng chọn con quá béo, vì nái hậu bị béo quá thường khó động dục và khó đậu thai.
Chăm heo hậu bị và phối lần đầu
Heo cái hậu bị không nên nuôi như heo thịt. Nếu cho ăn tự do để lớn nhanh, chúng béo quá và hỏng khả năng sinh sản. Khẩu phần và cách nuôi hậu bị có hướng dẫn riêng, bạn hỏi khuyến nông hay nơi bán giống.
Cho heo hậu bị tiếp xúc gần với heo đực, như cho nhìn và ngửi qua vách, giúp kích thích động dục đều hơn. Đây là cách nhiều trại áp dụng.
Không phối ngay lần động dục đầu tiên. Nhiều người nuôi chờ tới khi heo đủ tuổi, đủ cân nặng và đã động dục vài lần để cơ thể sẵn sàng. Thời điểm cụ thể hỏi thú y hay dẫn tinh viên.
Ghi chép từ lần động dục đầu tiên, ngày phối, ngày đẻ, số con mỗi lứa. Sau vài lứa, bạn sẽ biết con nào là nái giỏi để giữ lâu và con nào nên thay. Lần tới chọn heo cái, bạn hãy ngồi xuống thật thấp, đếm từng núm vú và nhìn bước chân của nó.
Câu hỏi thường gặp
Heo nái có bao nhiêu vú là tốt?
Số vú tốt tuỳ theo giống, nhưng điều quan trọng là đủ số theo chuẩn của giống, đều hai bên, cách đều và không có núm lép. Hỏi nơi bán giống về chuẩn của giống bạn chọn.
Heo cái tơ bao nhiêu tháng thì phối giống?
Phụ thuộc giống, cân nặng và số lần đã động dục. Nhiều người chờ đến khi heo đủ tuổi, đủ cân và đã qua vài lần động dục. Thú y hay dẫn tinh viên sẽ tư vấn thời điểm phù hợp.
Vì sao heo nái bị loại sớm?
Những lý do hay gặp là chân yếu, sinh sản kém, đẻ ít con, khó động dục lại, bệnh. Chọn giống tốt từ đầu, đặc biệt chú ý chân và vú, giúp nái dùng được lâu hơn.
Có nên giữ heo cái từ đàn heo thịt làm nái?
Có thể nếu con đó có nguồn gốc tốt và đạt các tiêu chuẩn chọn. Tuy nhiên heo thịt lai nhiều đời có thể sinh sản không ổn định. Hỏi thú y hay nơi bán giống trước khi quyết định.
Nuôi heo hậu bị có cần cám riêng không?
Nên có khẩu phần riêng, không cho ăn tự do như heo thịt để tránh béo quá. Đọc hướng dẫn trên bao cám dành cho heo hậu bị hoặc hỏi khuyến nông.
