Chuẩn bị ao trước khi thả cá thường gồm bảy bước: tháo cạn nước và bắt sạch cá tạp, vét bớt lớp bùn đáy, sửa bờ và cống, bón vôi, phơi đáy, lấy nước mới qua lưới lọc, rồi gây màu nước trước khi thả. Mỗi bước có lý do riêng, và bỏ bước nào thì lứa cá phải trả giá ở đúng chỗ đó.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Nhiều người nuôi cá ao coi việc cải tạo ao là chuyện tốn công không cần thiết, cứ thế thả lứa mới lên trên nước cũ. Tập này mình giải thích từng bước một, để bạn thấy vì sao một vụ cá tốt bắt đầu từ cái đáy ao khô nứt.
Tháo cạn và bắt sạch cá tạp
Sau một vụ nuôi, trong ao luôn còn lại cá sót, cá tạp tự vào theo nước, cá dữ như cá lóc, cá trê hoang, cả ếch nhái, ốc. Nếu không dọn, chúng sẽ ăn tranh thức ăn và ăn luôn cá giống bạn vừa thả.
Tháo cạn nước giúp bắt được gần hết những thứ đó. Những vũng nước còn đọng ở chỗ trũng thường là nơi cá tạp ẩn náu, bạn tát kỹ những chỗ này.
Tháo cạn còn cho bạn nhìn tận mắt đáy ao sau một vụ: chỗ nào bùn dày, chỗ nào có hang hốc, bờ chỗ nào sạt lở. Đây là lúc tốt nhất để đánh giá cái ao của mình.
Nước thải từ ao ra không nên xả thẳng vào kênh mương chung khi ao vừa có cá bệnh. Hỏi thú y hoặc khuyến nông về cách xử lý nước trước khi xả nếu vụ trước có dịch.
Vét bùn, sửa bờ và cống
Bùn đáy tích tụ từ phân cá, thức ăn thừa, xác tảo qua cả vụ. Lớp bùn dày là nơi chất hữu cơ phân huỷ, tiêu thụ oxy, sinh khí độc và là chỗ ở của mầm bệnh. Vét bớt bùn giúp ao sạch hơn cho vụ sau.
Không cần vét sạch trơn đến tận đất cứng. Một lớp bùn mỏng giữ lại giúp nước nhanh có màu và giữ dinh dưỡng cho tảo. Độ dày nên giữ bao nhiêu, bạn hỏi khuyến nông theo loại ao và đối tượng nuôi.
Bùn vét lên có thể dùng đắp bờ hoặc bón cho cây trồng quanh ao sau khi phơi. Đừng đắp bùn ngay sát mép bờ phía trong ao, mưa xuống lại trôi về đáy.
Bờ ao sạt lở, có hang chuột, hang cua phải đắp lại cho chắc. Cống cấp và thoát nước kiểm tra kỹ, thay lưới chắn hỏng. Một lỗ rò nhỏ ở bờ có thể làm thất thoát nước và cá suốt vụ.
Bón vôi và phơi đáy ao
Vôi bột rải đều khắp đáy và chân bờ có hai tác dụng chính. Thứ nhất, vôi giúp nâng độ pH, làm đất đáy bớt chua. Thứ hai, vôi giúp diệt bớt mầm bệnh và ký sinh trùng còn sót trong bùn.
Lượng vôi tuỳ độ chua của đất và lượng bùn, ao chua nhiều thì cần nhiều hơn. Bạn có thể dùng giấy đo pH hoặc bộ thử đơn giản để biết đất ao chua cỡ nào, rồi hỏi khuyến nông lượng phù hợp. Khi rải vôi, đeo khẩu trang, kính và găng tay, đứng xuôi chiều gió, vì vôi bột bay vào mắt rất nguy hiểm.
Phơi đáy ao dưới nắng vài ngày giúp chất hữu cơ phân huỷ, khí độc bay đi, nhiều loại mầm bệnh chết. Người nuôi thường phơi tới khi đáy nứt chân chim.
Ở vùng đất phèn như một số nơi đồng bằng sông Cửu Long, phơi đáy quá khô, quá lâu có thể làm phèn trong đất bị khơi lên, nước ao vụ sau chua hơn. Ao đất phèn cần cách cải tạo riêng, bạn hỏi cán bộ khuyến nông địa phương trước khi làm.
Lấy nước qua lưới lọc
Nước lấy vào ao từ kênh, sông, mương luôn mang theo cá tạp nhỏ, trứng cá dữ, và đôi khi cả mầm bệnh. Chặn chúng ngay ở cửa cống là cách rẻ nhất.
Bạn bịt cửa cống bằng túi lưới mắt nhỏ, đủ để nước qua mà cá con và trứng không lọt. Lưới cần kiểm tra thường xuyên, thủng một lỗ là công dọn ao coi như mất.
Nên lấy nước khi nguồn nước sạch, tránh lúc kênh mương đang có nước thải đổ về, hay khi xung quanh đang có ao bị dịch xả nước ra.
Mực nước lấy vào lúc đầu có thể thấp hơn mực nuôi chính, để nước dễ ấm và dễ gây màu, rồi tăng dần. Mực nước nuôi cụ thể tuỳ loài cá và độ sâu ao.
Gây màu nước rồi mới thả cá
Nước ao mới lấy vào thường trong veo, nghèo thức ăn tự nhiên. Gây màu là bón phân để tảo và sinh vật phù du phát triển, tạo màu xanh nhạt cho nước. Tảo vừa là thức ăn cho một số loài cá, vừa tạo oxy ban ngày, vừa che bớt nắng.
Người nuôi thường dùng phân chuồng đã ủ hoai hoặc các loại phân phù hợp cho ao. Phân tươi chưa ủ có thể mang mầm bệnh và làm thiếu oxy khi phân huỷ. Lượng và loại phân bạn hỏi khuyến nông.
Sau vài ngày, nước có màu xanh nõn chuối hoặc xanh vỏ đậu là đẹp. Lúc đó bạn mới thả cá giống. Thả cá vào nước còn trong veo thì cá thiếu thức ăn tự nhiên và dễ bị căng thẳng.
Trước khi thả cả đàn, có người thả thử vài con cá vào lồng lưới đặt trong ao một ngày để chắc nước đã ổn. Mẹo nhỏ này tốn rất ít mà tránh được mất cả lứa. Vụ tới, bạn thử làm đủ bảy bước và ghi lại số cá sống sau tháng đầu để so với vụ trước.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên cải tạo ao một lần?
Nhiều người cải tạo ao sau mỗi vụ nuôi, tức là mỗi lần thu hoạch xong. Ao nuôi dày, cho ăn nhiều thì càng cần làm kỹ. Ao lâu năm không cải tạo thường hay có bệnh và cá chậm lớn.
Không tháo cạn được ao thì làm sao?
Có những ao không tháo cạn được vì địa hình. Khi đó người nuôi có cách xử lý trong nước như kéo lưới bắt cá tạp và dùng các biện pháp mà khuyến nông hướng dẫn. Bạn hỏi cán bộ địa phương để chọn cách an toàn.
Bón vôi xong bao lâu thì lấy nước được?
Thường người nuôi bón vôi rồi phơi đáy vài ngày trước khi lấy nước. Thời gian cụ thể tuỳ lượng vôi và thời tiết. Hỏi khuyến nông để có lịch phù hợp với ao của bạn.
Có nên dùng hoá chất mạnh để diệt cá tạp không?
Không nên tự dùng hoá chất mạnh không rõ nguồn gốc, vì có thể độc cho người, gia súc và gây ô nhiễm nguồn nước xung quanh. Tháo cạn và bắt bằng tay là cách an toàn nhất. Nếu cần dùng chất gì, hãy hỏi khuyến nông.
Nước ao màu xanh đậm có thả cá được không?
Nước quá đậm có thể là tảo phát triển quá mức, dễ gây thiếu oxy về đêm. Nên thay bớt nước hoặc chờ nước ổn định ở màu xanh nhạt rồi mới thả.
