Ngô và cám bị mốc nguy hiểm vì nấm mốc sinh ra độc tố. Có những loại độc tố hại gan, làm giảm sức đề kháng, khiến vật nuôi chậm lớn, giảm đẻ, dễ mắc bệnh khác, nặng có thể gây chết. Điều đáng sợ là độc tố không mất đi khi phơi lại hay nấu chín, nên cách bảo vệ duy nhất là phơi khô đúng mức, bảo quản tốt và mạnh tay loại bỏ thứ đã mốc.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Bao ngô hơi ẩm, mấy hạt lốm đốm xanh, nhiều người tiếc của vẫn trộn vào cám. Tập này mình nói vì sao đó là một khoản tiết kiệm rất đắt, và cách giữ cho kho thức ăn nhà mình không thành ổ nấm.
Nấm mốc và độc tố: kẻ thù không nhìn thấy
Nấm mốc phát triển trên hạt ngũ cốc khi có đủ ẩm và ấm. Khí hậu nóng ẩm của Việt Nam, nhất là mùa nồm miền Bắc và mùa mưa miền Nam, là điều kiện lý tưởng cho chúng.
Khi phát triển, một số loại nấm mốc sinh ra những chất độc gọi chung là độc tố nấm mốc. Những chất này bền với nhiệt, nên rang, nấu, phơi lại không phá được. Hạt đã nhiễm thì độc tố đã nằm sẵn bên trong.
Bạn có thể thấy những vệt xanh, xám, vàng, trắng trên hạt, nhưng cũng có khi hạt trông gần như bình thường mà vẫn có độc tố. Ngược lại, có vệt mốc chưa chắc nhiều độc tố. Mắt thường không đo được mức độc.
Vì thế nguyên tắc an toàn là phòng từ đầu, không để nấm mốc có cơ hội phát triển, chứ không phải mua về rồi chọn lọc.
Vật nuôi bị ảnh hưởng thế nào?
Độc tố nấm mốc thường không làm vật nuôi chết ngay lập tức, mà âm thầm làm hại gan, làm giảm khả năng chống bệnh. Đàn ăn thức ăn mốc lâu ngày thường lớn chậm, lông xơ, hay ốm vặt, tiêm phòng cũng kém hiệu quả.
Ở gà đẻ, có thể giảm đẻ, trứng nhỏ, vỏ mỏng. Ở heo nái, có những độc tố ảnh hưởng tới sinh sản. Ở bò sữa, một số độc tố có thể đi vào sữa.
Mỗi loài nhạy cảm khác nhau. Vịt, nhất là vịt con, và heo con thường được nói tới là rất nhạy với một số độc tố nấm mốc. Bò dê có dạ cỏ phân giải được một phần nhưng vẫn bị ảnh hưởng khi ăn nhiều.
Nếu đàn có những dấu hiệu chung như ăn kém, chậm lớn, ốm vặt kéo dài mà không tìm ra bệnh, hãy nghĩ tới thức ăn và nhờ thú y kiểm tra.
Phơi ngô cho đủ khô
Phòng mốc bắt đầu từ ruộng. Ngô thu hoạch đúng lúc, không để quá lâu ngoài đồng gặp mưa. Bắp bị sâu đục, hạt vỡ dễ nhiễm nấm hơn.
Ngô phải được phơi khô đủ trước khi cất. Hạt còn ẩm cho vào bao, dồn vào góc là ủ cho nấm mốc. Người nuôi lâu năm cắn thử hạt: hạt khô giòn, cắn kêu, còn hạt ẩm thì dẻo, cắn lún. Nếu có điều kiện, máy đo độ ẩm hạt cho kết quả chắc hơn.
Phơi trên sân sạch hoặc bạt, rải mỏng, đảo nhiều lần trong ngày, thu gom trước khi sương xuống. Ngô phơi dở dang mà gặp mưa phải dồn đống, che kín, phơi tiếp ngay khi nắng lên.
Cám gạo, khô dầu lạc, khô dầu đậu cũng có thể nhiễm nấm mốc nếu bảo quản kém. Khô dầu lạc là thứ hay được nhắc tới khi nói về nguy cơ độc tố nấm mốc.
Kho cám: khô, thoáng, kê cao
Kho chứa thức ăn phải có mái kín, vách không dột, nền không thấm. Bao thức ăn kê trên kệ hay tấm gỗ cách nền, cách tường một khoảng để không hút ẩm và có không khí lưu thông.
Không chất bao sát mái tôn nóng hay sát vách hứng nắng. Nhiệt độ cao làm hơi ẩm trong bao bốc lên, đọng lại ở lớp trên, nấm mốc phát triển từ đó.
Nhập trước dùng trước. Bao cũ dùng trước bao mới, đừng để một bao nằm quên ở đáy chồng nhiều tháng. Mua và trộn vừa đủ dùng trong một thời gian ngắn.
Chuột và mọt làm rách bao, ăn hạt, mang ẩm và mầm bệnh vào. Kho phải kín chuột, thùng chứa có nắp. Máng ăn trong chuồng cũng phải vét sạch thức ăn cũ ẩm, không đổ chồng lên.
Khi nghi ngờ thức ăn đã mốc
Nếu thấy bao thức ăn có mùi mốc, vón cục, nóng ấm bên trong, có bụi mốc, hãy ngừng cho ăn bao đó. Tiếc vài bao cám còn hơn mất cả đàn hay mất cả lứa đẻ.
Đổi sang thức ăn mới có nguồn gốc rõ ràng, khô sạch. Theo dõi đàn trong những ngày sau. Nếu vật nuôi có dấu hiệu bất thường, báo thú y và nói rõ đàn đã ăn thức ăn nghi mốc.
Trên thị trường có những sản phẩm bổ sung vào thức ăn để giảm tác hại của độc tố nấm mốc. Có dùng hay không, dùng loại nào, bạn hỏi thú y. Những sản phẩm ấy chỉ là lớp bảo vệ thêm, không biến ngô mốc thành ngô tốt.
Đừng đem thức ăn mốc cho loài khác ăn với suy nghĩ chúng chịu được. Chiều nay, bạn thử vào kho, nhấc bao cám dưới cùng lên xem mặt đáy bao có ẩm không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phơi lại ngô mốc vẫn không an toàn?
Phơi lại làm nấm ngừng phát triển nhưng độc tố đã sinh ra vẫn còn trong hạt. Độc tố bền với nhiệt nên rang, nấu cũng không phá được. Vì thế ngô đã mốc không nên dùng làm thức ăn.
Vịt có nhạy cảm với thức ăn mốc hơn gà không?
Vịt, nhất là vịt con, thường được xem là rất nhạy với một số độc tố nấm mốc. Người nuôi vịt càng phải cẩn thận với nguồn thức ăn và cách bảo quản.
Ngô bao lâu thì bị mốc?
Tuỳ độ ẩm của hạt và điều kiện kho. Ngô phơi chưa đủ khô, kho ẩm nóng có thể mốc rất nhanh. Ngô khô đúng mức, kho khô thoáng giữ được lâu hơn nhiều.
Làm sao biết vật nuôi bị ngộ độc nấm mốc?
Dấu hiệu thường không đặc trưng, như ăn kém, chậm lớn, ốm vặt, giảm đẻ. Muốn chắc cần thú y khám và có khi xét nghiệm thức ăn. Khi nghi ngờ, ngừng ngay nguồn thức ăn đó.
Có nên mua ngô rẻ bất thường về làm thức ăn không?
Cẩn thận, vì ngô rẻ bất thường có thể là ngô ẩm, mốc hoặc để lâu. Kiểm tra kỹ hạt, ngửi mùi, xem độ khô trước khi mua. Rẻ mà hại đàn thì không đáng.
