Nuôi bò sinh sản là nuôi để bò cái đẻ đều, và mục tiêu mà người nuôi giỏi hay đặt ra là mỗi năm mỗi bò cái cho một con bê. Muốn vậy, người mới cần nắm năm việc: nhìn bò khoẻ qua việc nhai lại, giữ thể trạng không béo không gầy, lo đủ cỏ và nước quanh năm, phát hiện động dục đúng lúc, và chăm bò chửa cẩn thận.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Nhiều nhà ở trung du, miền núi và cả đồng bằng vẫn coi con bò như một tài sản lớn. Tập này dành cho người lần đầu mua bò cái về nuôi đẻ, mình đi từ cách nhìn một con bò khoẻ cho tới lúc con bê đầu tiên đứng dậy bú mẹ.
Nhìn bò khoẻ: nhai lại là tín hiệu số một
Bò là loài nhai lại. Chúng ăn cỏ khá nhanh, nuốt vào dạ cỏ, rồi lúc nghỉ ngơi ợ lên từng miếng để nhai kỹ lại. Một con bò khoẻ dành rất nhiều thời gian trong ngày để nhai lại, thường là lúc nằm nghỉ, hàm đưa đều đều.
Khi bò ngừng nhai lại, đó là tín hiệu có chuyện. Có thể bò đau, sốt, chướng bụng, ăn phải thứ lạ. Người nuôi lâu năm đi qua chuồng là liếc ngay xem bò có đang nhai lại không.
Những dấu hiệu khác của bò khoẻ: mũi ẩm mát, mắt sáng không chảy ghèn, lông mượt, đi lại nhanh nhẹn, ăn uống bình thường, phân không quá lỏng cũng không quá khô. Bạn nhìn bò mỗi ngày sẽ quen với dáng vẻ bình thường của nó, và thấy ngay khi nó khác đi.
Khi bò có dấu hiệu bất thường kéo dài, hãy gọi thú y. Bò là con vật lớn, chữa muộn thì tốn kém hơn rất nhiều.
Thể trạng: không quá béo, không quá gầy
Bò cái sinh sản cần ở thể trạng vừa phải. Bò gầy quá thì khó lên giống, phối khó đậu, đẻ ra bê yếu, mẹ ít sữa. Bò béo quá cũng không tốt, dễ đẻ khó và cũng giảm khả năng thụ thai.
Cách nhìn đơn giản là xem xương sườn, xương hông và vùng gốc đuôi. Bò gầy lộ rõ từng xương sườn, hông nhô nhọn. Bò béo quá thì sườn chìm hẳn, gốc đuôi có những ụ mỡ. Bò vừa phải thì nhìn hơi thấy vài xương sườn cuối, sờ tay vào thấy rõ.
Thể trạng thay đổi theo mùa. Mùa mưa cỏ nhiều bò lên cân, mùa khô cỏ cạn bò sụt nhanh. Ở miền Trung và Tây Nguyên, mùa khô là thử thách lớn của người nuôi bò.
Muốn bò giữ thể trạng ổn định, phải tính thức ăn cho mùa khô từ mùa mưa: trồng thêm cỏ, dự trữ rơm, ủ chua thân ngô, cỏ. Đợi tới khi bò gầy mới lo thì đã muộn.
Cỏ, nước và muối khoáng
Bò cần lượng thức ăn thô xanh rất lớn mỗi ngày. Nguồn chính là cỏ chăn thả, cỏ trồng cắt về, rơm, thân cây ngô, ngọn mía. Thức ăn tinh như cám, bột ngô chỉ là phần bổ sung, nhất là cho bò chửa cuối kỳ và bò nuôi con.
Nước là thứ hay bị coi nhẹ. Bò uống rất nhiều nước, nhất là bò đang cho con bú và vào mùa nóng. Bò thả rông dọc bờ ruộng mà không có chỗ uống đầy đủ sẽ ăn ít và giảm sữa.
Muối và khoáng giúp bò tiêu hoá tốt, xương chắc, sinh sản đều. Nhiều người treo một tảng đá liếm khoáng trong chuồng cho bò tự liếm. Loại nào phù hợp bạn hỏi thú y hoặc khuyến nông.
Rơm khô nghèo chất dinh dưỡng, bò ăn no rơm vẫn có thể thiếu đạm. Có những cách xử lý rơm để bò ăn tốt hơn, nhưng làm sai có thể gây ngộ độc, nên hãy học từ cán bộ khuyến nông trước khi áp dụng.
Động dục và phối giống đúng lúc
Bò cái trưởng thành động dục theo chu kỳ khoảng ba tuần một lần nếu chưa có chửa. Mỗi lần động dục chỉ kéo dài khoảng một ngày, nên rất dễ bỏ lỡ nếu không để ý.
Dấu hiệu bò động dục: bồn chồn, kêu rống, đi lại nhiều, ăn ít đi, nhảy lên lưng bò khác hoặc đứng yên cho bò khác nhảy lên, âm hộ sưng đỏ, chảy dịch nhờn trong. Dấu hiệu đứng yên cho con khác nhảy là rõ nhất.
Thời điểm phối giống phù hợp thường là vào nửa sau của kỳ động dục. Nếu dùng phối giống nhân tạo, bạn liên hệ dẫn tinh viên ngay khi thấy dấu hiệu, họ sẽ tính giờ phối phù hợp.
Ghi lại ngày bò động dục và ngày phối. Nếu sau khoảng ba tuần bò không động dục lại, có thể bò đã đậu. Nếu bò động dục lại đều đặn sau nhiều lần phối, bạn nên nhờ thú y kiểm tra.
Chăm bò chửa và con bê đầu tiên
Bò mang thai khoảng chín tháng mười ngày. Trong thời gian này, tránh để bò bị xô đẩy, rượt đuổi, ngã trên đường trơn hay dốc. Bò chửa gần ngày nên được nhốt gần nhà để tiện theo dõi.
Những tháng cuối, bê trong bụng lớn nhanh, bò mẹ cần ăn tốt hơn nhưng không nên vỗ cho quá béo. Chuồng sạch, khô, có lót rơm cho chỗ đẻ.
Phần lớn bò tự đẻ được. Bê ra, bò mẹ liếm sạch cho con, bê đứng dậy và tìm vú bú. Bạn chỉ cần lau sạch nhớt ở mũi miệng nếu bò mẹ chưa kịp làm, và để ý bê có bú được sữa đầu không. Đẻ kéo dài, thấy bê ra ngôi lạ, bạn gọi thú y ngay.
Sau khi đẻ, theo dõi xem nhau có ra hết không và bò mẹ có ăn uống bình thường không. Bê theo mẹ được bú đủ sẽ lớn nhanh. Từ hôm nay, bạn tập thói quen đi qua chuồng mỗi sáng và liếc xem con bò nhà mình có đang nhai lại không.
Câu hỏi thường gặp
Bò cái bao nhiêu tuổi thì phối giống được?
Không chỉ dựa vào tuổi mà còn phải dựa vào tầm vóc và cân nặng. Phối khi bò còn quá nhỏ dễ đẻ khó và bò mẹ còi cọc. Thời điểm phù hợp cho từng giống bạn hỏi thú y hoặc dẫn tinh viên.
Bò mang thai bao nhiêu tháng thì đẻ?
Bò mang thai khoảng chín tháng mười ngày, có con đẻ sớm hoặc muộn vài ngày. Ghi ngày phối giống giúp bạn tính ngày đẻ dự kiến để chuẩn bị chuồng.
Bò ngừng nhai lại thì phải làm sao?
Bò ngừng nhai lại là dấu hiệu bất thường, có thể do đau, sốt, chướng hơi hoặc ăn phải thứ lạ. Bạn quan sát thêm bụng, phân, thái độ ăn và gọi thú y nếu kéo dài.
Một năm bò đẻ được mấy lứa?
Bò thường đẻ một con mỗi lứa, và mục tiêu tốt là mỗi năm một lứa. Muốn đạt được, bò mẹ cần thể trạng tốt và được phối lại đúng lúc sau khi đẻ.
Có cần cho bò ăn cám không hay chỉ cỏ là đủ?
Bò có thể sống chủ yếu bằng cỏ và thức ăn thô. Tuy nhiên bò chửa cuối kỳ, bò nuôi con và bò mùa khô thường cần bổ sung thức ăn tinh và khoáng. Lượng bổ sung tuỳ thể trạng và nguồn cỏ.
