Dê cần chuồng sàn cao ráo vì dê là loài rất sợ ẩm. Nằm nền đất ướt lâu ngày, dê dễ viêm phổi, thối móng và nhiễm giun. Dê cũng có thói ăn khác bò: thích bứt lá cây ở trên cao hơn là gặm cỏ sát đất, và không thích ăn thức ăn đã rơi xuống bị giẫm bẩn. Hiểu hai điều này là đã nắm nửa nghề nuôi dê.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Dê nổi tiếng dễ nuôi, ăn tạp, chịu khó, nhưng không ít người bắt đầu nuôi rồi mất dê vì nhốt sai chỗ, cho ăn sai cách. Tập này mình đi từ thói quen tự nhiên của dê tới cách làm chuồng, cho ăn và rào giữ.
Dê sợ ẩm hơn bạn tưởng
Tổ tiên của dê sống ở vùng núi đá khô ráo. Đến giờ dê vẫn giữ sở thích chỗ cao, khô, thoáng. Dê nằm nền ẩm, gió lùa sẽ dễ cảm lạnh, ho, viêm phổi, nhất là dê con.
Móng dê ngâm lâu trong bùn và phân ướt dễ mềm, nứt, nhiễm trùng, sinh thối móng làm dê đi khập khiễng, ăn kém. Mùa mưa ở miền Trung và miền Bắc là mùa người nuôi dê hay gặp chuyện này.
Mưa ướt lông cũng làm dê khó chịu. Bạn sẽ thấy đàn dê chạy tìm chỗ trú ngay khi trời đổ mưa, khác hẳn trâu bò.
Vì vậy mọi thứ trong nghề nuôi dê đều xoay quanh chữ khô: chuồng khô, nền khô, bãi thả không đọng nước, thức ăn không ẩm mốc.
Làm chuồng sàn cho dê
Chuồng dê nên làm kiểu sàn, nâng cao khỏi mặt đất, để phân và nước tiểu lọt xuống dưới, mặt sàn luôn khô. Phía dưới sàn có thể làm dốc để dễ hốt phân, phân dê là nguồn phân bón tốt.
Sàn làm bằng nan gỗ, nan tre chắc hoặc vật liệu cứng có khe hở đều nhau. Khe phải đủ rộng để viên phân lọt xuống nhưng không quá rộng làm kẹt chân dê, nhất là dê con. Nan sàn không có cạnh sắc, không có đinh nhô ra.
Chuồng đặt ở chỗ cao ráo, hướng tránh gió lạnh thổi thẳng vào mùa đông, có mái che mưa tạt. Vách có thể thưa vào mùa hè cho thoáng, nhưng cần che chắn được vào mùa lạnh.
Chiều cao sàn, kích thước khe và diện tích cho mỗi con tuỳ giống và vùng, bạn tham khảo khuyến nông hoặc những người nuôi dê lâu năm quanh vùng. Đi xem tận mắt một chuồng dê tốt rẻ hơn nhiều so với tự mày mò.
Dê thích lá cây trên cao và kén ăn thức ăn bẩn
Bò gặm cỏ sát mặt đất, còn dê thích bứt lá, chồi non, cành nhỏ ở tầm cao, nhiều khi đứng hai chân sau để với. Dê ăn được nhiều loại lá cây mà bò không ăn, nên dê hợp với vùng đồi, vùng cây bụi.
Dê rất kén thức ăn đã rơi xuống đất, dính phân hay bị giẫm bẩn. Đổ cỏ xuống sàn thì dê ăn một lượt rồi bỏ phần còn lại, rất phí. Cách tốt là làm giàn hoặc treo bó lá lên cao ngang tầm đầu dê, hoặc làm máng có song chắn để dê thò đầu vào ăn mà không kéo thức ăn ra ngoài.
Dê cũng thích đa dạng. Cho ăn mãi một loại, dê chán và ăn ít. Người nuôi hay phối hợp nhiều loại lá, cỏ, thêm ít thức ăn tinh cho dê nuôi con hay dê vỗ béo.
Một số cây có độc với dê, và dê đói có thể ăn phải. Hỏi người địa phương về những cây độc trong vùng, đừng thả dê đói vào chỗ lạ.
Giun sán: cái giá của việc ăn sát đất
Trứng giun từ phân dê rơi xuống đất, nở thành ấu trùng bám trên ngọn cỏ thấp. Dê ăn cỏ sát đất, nhất là cỏ ướt, là nuốt ấu trùng vào. Đây là lý do dê chăn trên bãi chật, bãi ẩm thường nhiễm giun nặng.
Dê nhiễm giun có thể gầy dần, lông xơ, tiêu chảy, niêm mạc mắt nhợt nhạt vì thiếu máu. Nặng thì sưng hàm, yếu, chết. Dê con và dê mẹ sau đẻ dễ bị nặng hơn.
Cách hạn chế là cho dê ăn ở tầm cao nhiều hơn, luân phiên bãi chăn để đất có thời gian nghỉ, tránh chăn lúc cỏ ướt sương, và giữ chuồng sàn sạch phân.
Lịch tẩy giun và thuốc dùng cho dê, bạn hỏi thú y. Dùng thuốc tẩy bừa bãi lâu ngày có thể làm giun nhờn thuốc, nên cần có hướng dẫn.
Hàng rào và tính nết của dê
Dê leo trèo giỏi, nhảy cao, lại tò mò và lanh lợi. Hàng rào thấp, lỏng lẻo không giữ được dê. Dê còn hay đứng lên hàng rào, chui qua lỗ hở, gặm vỏ cây ăn trái của hàng xóm.
Rào cho dê nên đủ cao, chắc và không có chỗ để dê đặt chân leo lên. Lưới hàng rào mắt nhỏ để dê con không chui lọt và dê lớn không kẹt đầu.
Dê đực trưởng thành có mùi hôi đặc trưng và khá hung khi mùa giao phối. Nhiều người nuôi tách dê đực ở ô riêng, chỉ cho gặp dê cái khi cần phối, vừa quản lý giống tốt hơn vừa giảm mùi trong chuồng chung.
Dê là loài sống theo đàn, nuôi một con lẻ loi thường kêu nhiều, căng thẳng. Bắt đầu với một nhóm nhỏ sẽ dễ hơn. Trước khi mua dê, bạn hãy làm xong cái sàn chuồng và thử đổ một xô nước lên xem có đọng chỗ nào không.
Câu hỏi thường gặp
Chuồng dê nên cao bao nhiêu so với mặt đất?
Mục đích là đủ cao để phân lọt xuống, mặt sàn khô và dễ dọn phía dưới. Chiều cao phù hợp phụ thuộc địa hình và cách hốt phân. Bạn tham khảo khuyến nông hoặc chuồng dê tốt trong vùng.
Dê có ăn được cỏ như bò không?
Dê ăn được cỏ nhưng thích lá cây, chồi non ở tầm cao hơn. Cho dê ăn đa dạng lá cây và cỏ giúp dê khoẻ và ăn nhiều hơn. Treo thức ăn lên cao giảm hao phí.
Vì sao dê con hay bị ho, viêm phổi?
Dê con rất nhạy với ẩm và gió lùa. Chuồng ẩm, nền ướt, gió lạnh thổi thẳng là nguyên nhân hay gặp. Giữ chuồng khô thoáng nhưng kín gió vào mùa lạnh và hỏi thú y khi dê ho kéo dài.
Một mình nuôi được bao nhiêu con dê?
Tuỳ vào nguồn thức ăn, diện tích bãi thả và thời gian bạn có. Người mới nên bắt đầu với số lượng nhỏ để học cách chăm, rồi tăng dần khi đã quen.
Dê có hay bị thối móng không?
Dê dễ bị thối móng khi đứng lâu trong bùn và phân ướt. Chuồng sàn khô, bãi thả không đọng nước và cắt tỉa móng định kỳ giúp phòng bệnh. Nếu dê đi khập khiễng, móng có mùi hôi, hãy hỏi thú y.
