Thả ghép cá là nuôi chung nhiều loài trong một ao, mỗi loài sống và kiếm ăn ở một tầng nước khác nhau, để thức ăn trong ao được dùng hết thay vì bỏ phí. Tầng mặt thường là cá mè, tầng giữa là trắm cỏ và rô phi, tầng đáy là cá chép, cá trôi. Cách làm gọn nhất là chọn một loài chính theo đầu ra và nguồn thức ăn, rồi ghép thêm vài loài phụ.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Kiểu ao nhà nuôi ghép vài loài cá đã có từ rất lâu ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, và vẫn hợp với nhiều gia đình hôm nay. Tập này mình nói vì sao ghép được, ghép thế nào cho khỏi tranh ăn, và cách thả cá giống sao cho ít hao.
Mỗi loài cá ăn một kiểu, sống một tầng
Ao nhìn từ trên xuống chỉ là một mặt nước, nhưng bên dưới có nhiều tầng, mỗi tầng có thức ăn khác nhau. Tầng mặt nhiều tảo và sinh vật phù du nhỏ li ti. Tầng giữa có cỏ, lá, thức ăn người nuôi rải xuống. Tầng đáy có giun, ấu trùng, mùn bã hữu cơ.
Cá mè trắng lọc tảo ở tầng mặt, cá mè hoa lọc các động vật phù du nhỏ cũng ở tầng trên. Hai loài này gần như không tranh ăn với loài nào khác.
Cá trắm cỏ ăn cỏ, lá, bèo mà bạn thả xuống, sống ở tầng giữa. Cá rô phi ăn tạp, ăn được cả tảo, mùn, thức ăn viên, hoạt động ở tầng giữa và tầng đáy.
Cá chép, cá trôi kiếm ăn ở đáy, sục bùn tìm giun và mùn bã. Nhờ vậy mỗi loài một khoảng, ao được tận dụng từ trên xuống dưới.
Vì sao ghép lại có lợi hơn nuôi một loài?
Lợi đầu tiên là tận dụng thức ăn. Cỏ bạn cho trắm ăn, trắm thải phân xuống nước, phân ấy làm nước màu mỡ để tảo phát triển, tảo lại là thức ăn cho cá mè. Một phần thức ăn đi qua nhiều loài trước khi bị phí.
Lợi thứ hai là giữ nước ổn định hơn. Cá mè ăn bớt tảo, giúp nước không quá đậm. Cá đáy sục bùn làm bùn thoáng hơn.
Lợi thứ ba là chia rủi ro về đầu ra. Một ao có vài loài thì lúc loài này khó bán, loài kia vẫn bán được. Với ao nhà, cá ghép còn là nguồn thực phẩm đa dạng cho bữa cơm.
Tuy nhiên ghép không có nghĩa là thả càng nhiều loài càng tốt. Thả quá nhiều loài, tổng số cá vượt sức ao, lại thành tranh ăn và thiếu oxy.
Chọn loài chính theo đầu ra và nguồn thức ăn
Câu hỏi đầu tiên vẫn là bán cho ai, bán cá gì. Nếu vùng bạn ở chuộng cá trắm, có nhiều cỏ để cắt cho cá ăn, trắm cỏ có thể là loài chính. Nếu bạn dùng thức ăn viên, rô phi hay cá chép hợp hơn.
Loài chính chiếm phần lớn số cá thả và được chăm theo nhu cầu của nó. Các loài phụ thả ít hơn, sống nhờ thức ăn tự nhiên và phần dư.
Tỉ lệ cụ thể giữa các loài phụ thuộc loài chính, độ sâu ao, độ màu mỡ của nước và cách cho ăn. Khuyến nông địa phương thường có những công thức ghép phù hợp với vùng, bạn nên hỏi trước khi thả.
Tránh thả cá dữ như cá lóc chung với cá giống nhỏ, trừ khi bạn có mục đích rõ ràng và biết cách quản lý. Cá dữ ăn cá con rất nhanh.
Chọn cá giống khoẻ
Cá giống nên mua ở cơ sở có uy tín, cùng một nguồn cho mỗi loài, cỡ cá đều nhau. Cỡ không đều thì con lớn tranh ăn con nhỏ, đàn lệch.
Cá giống khoẻ bơi nhanh, phản ứng khi có động, bơi theo đàn, khi bạn khuấy nước nhẹ thì cá bơi ngược dòng. Thân cá không xây xát, không mất vảy, không có đốm trắng, không có vết loét, vây đuôi lành lặn.
Tránh mua cá đã bị vận chuyển lâu trong nắng, cá nổi đầu trong thùng, cá bơi lờ đờ. Hỏi người bán cá đã được thuần trong nước bao lâu, có xử lý gì trước khi bán không.
Mua cá vào lúc trời mát, chở về trong túi có bơm oxy, che nắng. Đường xa thì càng cần cẩn thận.
Thả cá giống xuống ao cho ít hao
Đừng mở túi rồi đổ cá ào xuống ao. Nước trong túi và nước ao thường chênh nhiệt độ, cá bị sốc nhiệt có thể chết sau đó vài ngày mà bạn không biết lý do.
Cách làm đúng là thả cả túi cá còn buộc kín nổi trên mặt ao một lúc để nhiệt độ trong túi bằng nước ao. Sau đó mở miệng túi, cho nước ao vào túi từ từ, để cá làm quen với nước mới, rồi mới nghiêng túi cho cá tự bơi ra.
Nên thả vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh lúc nắng gắt. Chọn chỗ thả ở đầu gió, nước sạch, không thả ở góc tù đọng.
Một số nơi tắm cá giống bằng dung dịch nhẹ trước khi thả để giảm ký sinh trùng, cách làm và nồng độ bạn hỏi khuyến nông. Vài ngày sau khi thả, ra ao quan sát, vớt cá chết nếu có và ghi lại số lượng. Lần tới đi mua cá giống, bạn thử khuấy nhẹ nước trong thau xem con nào bơi ngược dòng.
Câu hỏi thường gặp
Cá mè có cần cho ăn không?
Cá mè chủ yếu lọc tảo và sinh vật phù du trong nước, nên ít cần cho ăn trực tiếp. Muốn cá mè lớn tốt, nước ao cần đủ màu mỡ. Phân của cá trắm và việc bón phân hợp lý giúp nuôi tảo cho cá mè.
Nuôi ghép cá có cần quạt nước không?
Ao nuôi ghép mật độ vừa phải, nước tốt thường không bắt buộc. Nhưng nếu thả dày, cho ăn nhiều hoặc vào mùa nóng, quạt nước giúp phòng thiếu oxy về đêm.
Cá trắm cỏ ăn gì là chính?
Cá trắm cỏ ăn cỏ, lá cây non, bèo và rau. Người nuôi thường cắt cỏ thả xuống ao hằng ngày. Cỏ thừa nên vớt bỏ để không thối trong nước.
Có nên thả cá rô phi chung với cá chép không?
Có thể, vì hai loài có phần chồng lấn về thức ăn nhưng không quá lớn. Rô phi sinh sản nhanh trong ao, có thể làm ao đông cá nhỏ. Hỏi khuyến nông về cách quản lý nếu thả rô phi.
Thả cá giống vào mùa nào là tốt?
Thời vụ thả tuỳ vùng và loài cá. Miền Bắc thường tránh thả vào lúc rét đậm, còn miền Nam có thể thả quanh năm. Hỏi khuyến nông địa phương để chọn thời điểm cá dễ thích nghi nhất.
