Nước uống tác động lên vật nuôi nhanh hơn cả thức ăn. Chỉ thiếu nước một thời gian ngắn, vật nuôi đã ăn ít, chậm lớn, gà giảm đẻ, bò giảm sữa. Nước phải sạch, đủ lượng, đủ mát, dễ uống, và cả hệ thống máng, núm, đường ống phải được vệ sinh định kỳ.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Hỏi người nuôi về cám, ai cũng nói được hàng giờ. Hỏi về nước, phần lớn chỉ trả lời có nước đầy đủ. Tập này mình kể vì sao nước là thứ đáng được để ý hơn thế nhiều, và những chỗ hỏng nhỏ mà hậu quả lớn.
Vì sao nước quan trọng hơn bạn nghĩ?
Cơ thể vật nuôi phần lớn là nước. Nước mang chất dinh dưỡng đi khắp cơ thể, giúp tiêu hoá, thải chất độc, điều hoà thân nhiệt. Thịt, trứng, sữa cũng chứa rất nhiều nước.
Vật nuôi có thể nhịn ăn nhiều ngày nhưng nhịn uống thì nhanh chóng suy kiệt. Trước khi thấy dấu hiệu khát rõ ràng, chúng đã ăn ít đi. Một ngày thiếu nước có thể làm gà đẻ giảm trong nhiều ngày sau.
Nhu cầu nước tăng mạnh khi trời nóng, khi ăn thức ăn khô, khi đang cho con bú, đang đẻ trứng hay đang lớn nhanh. Mùa hè, một con bò sữa uống nhiều hơn hẳn mùa đông.
Nguyên tắc đơn giản nhất: nước sạch luôn có sẵn, vật nuôi uống lúc nào muốn. Đừng cho uống theo bữa như cho ăn.
Nhiều người còn quen cho vật nuôi uống nước gạo, nước rửa rau, nước cơm thừa và nghĩ thế là đủ. Những thứ đó có thể bổ sung chút dinh dưỡng, nhưng thường không sạch và để lâu dễ chua. Nước sạch vẫn phải có riêng, đặt ở chỗ dễ tới.
Nước đủ trên giấy, thiếu trong thực tế
Chuồng có núm uống không có nghĩa là vật nuôi được uống đủ. Núm uống tắc cặn, áp lực nước yếu, núm đặt sai độ cao, con vật phải đứng lâu mới được một ngụm. Heo, gà sẽ uống ít hơn nhu cầu.
Bạn kiểm tra bằng cách hứng nước từ từng núm vào ca trong một khoảng thời gian, so giữa các núm. Núm nào chảy yếu hơn hẳn là cần thông hoặc thay.
Máng uống quá ít so với số con, con mạnh chiếm chỗ, con yếu không tới được. Đặt thêm máng ở nhiều chỗ trong chuồng.
Bồn nước trên mái phơi nắng cả ngày, buổi trưa nước chảy ra ấm nóng, vật nuôi không muốn uống đúng vào lúc cần uống nhất. Che bồn, đi ống trong bóng râm, hoặc sơn bồn màu sáng.
Với trâu bò thả đồng, người nuôi hay nghĩ con vật tự tìm nước ở mương, ở ruộng. Mùa khô mương cạn, nước còn lại đục và nóng, có khi lẫn thuốc bảo vệ thực vật từ ruộng bên cạnh. Một thùng nước sạch đặt ở chỗ cột bò buổi trưa là món quà nhỏ mà con vật cần thật sự.
Nước bẩn: con đường lây bệnh
Máng nước để lâu không rửa thì đóng rêu, đọng phân, thức ăn rơi vào lên men. Vi khuẩn và ký sinh trùng sinh sôi trong đó, mỗi lần uống là một lần nhận mầm bệnh.
Đường ống nước trong chuồng, nhất là khi pha thuốc hay chất bổ vào nước, rất dễ đóng một lớp nhớt bên trong. Lớp nhớt ấy che chở vi khuẩn và làm tắc núm. Xả rửa đường ống định kỳ theo hướng dẫn khuyến nông là việc nên làm giữa các lứa.
Giếng đào gần chuồng, gần hố phân có thể bị nước thải ngấm vào. Nước trông trong vẫn có thể nhiễm khuẩn. Nếu nghi ngờ, bạn có thể nhờ cơ quan chuyên môn kiểm tra mẫu nước.
Một câu dễ nhớ của người nuôi lâu năm: nước mà bạn không dám rửa mặt thì đừng đổ cho vật nuôi uống.
Nước phèn, nước mặn và mùa khô
Ở vùng đất phèn, nước giếng, nước kênh có thể chua và nhiều sắt, có mùi tanh, để lâu đóng váng vàng. Vật nuôi uống không ngon, uống ít. Có những cách lắng lọc đơn giản như bể lọc cát, để lắng, nhưng cách làm cụ thể bạn hỏi khuyến nông.
Ở đồng bằng sông Cửu Long, mùa khô có những năm nước mặn xâm nhập sâu vào kênh rạch. Nước nhiễm mặn ở mức cao không dùng được cho vật nuôi uống lâu dài.
Người nuôi ở những vùng này cần trữ nước ngọt từ trước mùa khô, trong lu, bể, ao trữ. Theo dõi thông báo về độ mặn của địa phương để chủ động.
Mùa khô cũng là mùa nhiều nơi thiếu nước chung. Hãy tính trước lượng nước cần cho đàn trong những tháng khô, đừng để đến lúc kênh cạn mới lo.
Nhận ra vật nuôi thiếu nước và thói quen kiểm tra
Vật nuôi thiếu nước thường ăn ít, phân khô cứng, da kém đàn hồi, mắt trũng. Gà thiếu nước giảm đẻ, mào tái. Bò thiếu nước giảm sữa, nhai lại ít.
Một dấu hiệu dễ thấy là vật nuôi xúm đông chen nhau ở máng nước ngay khi bạn đổ nước mới. Nghĩa là trước đó chúng đã khát.
Biến việc kiểm tra nước thành thói quen hằng ngày như đếm vật nuôi: sờ máng xem có nước không, bấm thử vài núm, nhìn màu nước, rửa máng bẩn.
Nước là thứ rẻ nhất trong chăn nuôi mà khi thiếu thì đắt nhất. Ngày mai, bạn hãy mang theo một cái ca ra chuồng, hứng thử từng núm uống và ghi lại núm nào yếu.
Câu hỏi thường gặp
Vật nuôi cần uống nước nhiều hơn khi nào?
Khi trời nóng, khi ăn thức ăn khô, khi đang cho con bú, đang đẻ trứng hoặc đang lớn nhanh. Vào những lúc này cần kiểm tra kỹ máng và núm uống để không thiếu nước.
Có nên cho vật nuôi uống nước giếng khoan không?
Thường dùng được, nhưng nước giếng có thể có phèn, sắt hoặc bị nhiễm bẩn nếu giếng gần chuồng. Nếu nước có mùi, màu lạ hoặc vật nuôi uống ít, hãy kiểm tra chất lượng nước.
Bao lâu nên rửa máng uống một lần?
Máng uống hở nên rửa hằng ngày, nhất là mùa nóng. Đường ống và núm uống nên xả rửa định kỳ, đặc biệt giữa các lứa nuôi. Máng có rêu, có cặn là đã quá muộn.
Pha thuốc vào nước uống có cần lưu ý gì?
Chỉ pha thuốc theo chỉ định của thú y, đúng liều và đúng thời gian. Sau khi dùng nên xả rửa đường ống để tránh đóng cặn nhớt. Đảm bảo vật nuôi vẫn có đủ nước sạch.
Nước nhiễm mặn có cho bò uống được không?
Bò chịu được một mức mặn nhất định, nhưng nước quá mặn dùng lâu dài sẽ gây hại. Ở vùng xâm nhập mặn, nên trữ nước ngọt từ trước mùa khô và theo dõi thông báo độ mặn của địa phương.
