Vật nuôi mới mua về có thể đang trong thời gian ủ bệnh, hoặc mang mầm bệnh trong người mà vẫn trông hoàn toàn khoẻ mạnh. Cách ly là nhốt chúng ở chỗ riêng, xa đàn chính, dùng dụng cụ riêng, chăm sóc sau cùng, theo dõi trong vài tuần rồi mới cho nhập đàn. Đây là một trong những việc phòng bệnh hiệu quả nhất mà nhiều người bỏ qua vì nóng vội.
Chào bạn, đây là Nhà Chăn Nuôi. Rất nhiều ổ dịch trong chuồng nông hộ bắt đầu từ một ngày đẹp trời người nuôi mua thêm vài con giống về, thả thẳng vào chuồng chung. Tập này mình nói vì sao phải kiên nhẫn chờ, và cách làm một chỗ cách ly đơn giản.
Vì sao con khoẻ vẫn có thể mang bệnh?
Nhiều bệnh có thời gian ủ bệnh, tức là từ lúc nhiễm tới lúc biểu hiện ra ngoài mất một khoảng thời gian. Con vật bạn mua có thể đã nhiễm từ chuồng cũ, từ xe chở, từ chợ, và chỉ phát bệnh sau khi về nhà bạn vài ngày.
Có những con vật mang trùng, tức là trong người có mầm bệnh nhưng bản thân không ốm, hoặc chỉ ốm rất nhẹ. Chúng vẫn thải mầm bệnh ra ngoài và lây cho những con khác chưa từng tiếp xúc.
Chuyến đi từ chuồng cũ về chuồng mới là một chuỗi căng thẳng: bắt nhốt, xe chạy, đổi thức ăn, đổi nước. Căng thẳng làm sức đề kháng giảm, bệnh đang ẩn có cơ hội bùng ra.
Thêm nữa, vật nuôi mới mang theo ký sinh trùng ngoài da và giun sán. Thả thẳng vào đàn là chia sẻ cho cả đàn.
Chuồng cách ly đặt ở đâu, làm thế nào?
Chuồng cách ly không cần to đẹp, chỉ cần đúng chỗ và đúng cách. Đặt xa chuồng chính càng xa càng tốt trong điều kiện đất nhà, ở phía cuối hướng gió, để không khí và nước thải từ đó không đi về phía đàn chính.
Nước thải và phân từ chuồng cách ly không chảy chung rãnh với chuồng chính. Dụng cụ như xô, xẻng, chổi, máng dùng riêng.
Người chăm vào chuồng cách ly sau cùng trong ngày, sau khi đã chăm xong đàn chính. Nếu được, có một đôi ủng riêng để ở cửa chuồng cách ly.
Chuồng cách ly cũng chính là chỗ để tách con ốm sau này. Có sẵn một ô như vậy, khi cần bạn không phải lúng túng.
Trong thời gian cách ly, theo dõi gì?
Thời gian cách ly thường là vài tuần, đủ để những bệnh đang ủ có cơ hội biểu hiện. Khoảng thời gian cụ thể tuỳ loài vật nuôi và tình hình dịch bệnh trong vùng, bạn hỏi thú y.
Mỗi ngày quan sát: ăn uống có bình thường không, phân thế nào, có ho, chảy nước mũi, sốt, bỏ ăn, đi lại khác thường không. Ghi lại để khi cần báo thú y có thông tin.
Với heo và bò, một cái nhiệt kế dành cho vật nuôi giúp bạn thấy sốt trước khi con vật bỏ ăn. Đo vào cùng một giờ mỗi ngày, ghi lại, so với những ngày trước. Cách đo đúng bạn nhờ thú y chỉ một lần là nhớ.
Đây cũng là thời gian thích hợp để tẩy giun, xử lý ký sinh trùng ngoài da và tiêm phòng những bệnh cần thiết theo hướng dẫn thú y, trước khi con vật vào đàn.
Cho ăn uống từ từ, giúp con vật hồi sức sau chuyến đi. Nếu có thể, dùng cùng loại thức ăn mà nơi bán đang dùng rồi đổi dần.
Khi nào nhập đàn và nhập thế nào?
Chỉ nhập đàn khi hết thời gian cách ly mà con vật ăn uống tốt, không có dấu hiệu bệnh. Nếu trong thời gian ấy có con ốm, hãy báo thú y, và thời gian cách ly có thể phải kéo dài.
Nhập đàn cũng là một lần căng thẳng. Vật nuôi cũ và mới sẽ đánh nhau để xếp thứ bậc, nhất là heo. Nhập vào lúc chiều mát, có đủ chỗ, đủ máng, có thêm vật cho heo nghịch giúp giảm xung đột.
Có người cho vật nuôi mới và cũ nhìn thấy nhau qua hàng rào vài ngày trước khi nhập chung. Đây là mẹo giúp chúng quen mùi nhau. Tuy nhiên chỉ làm sau khi đã chắc con mới khoẻ.
Với gà, nhập đàn gà mới vào đàn cũ hay gây mổ nhau. Nhập vào ban đêm khi gà đã ngủ, sáng ra gà ít để ý hơn.
Mua giống đúng cách để bớt rủi ro từ đầu
Cách ly là lưới an toàn, nhưng mua đúng nguồn thì đỡ phải cần tới lưới. Mua ở nơi có uy tín, hỏi rõ vật nuôi đã được tiêm phòng gì, tẩy giun chưa. Khi mua từ tỉnh khác, hỏi về giấy tờ kiểm dịch theo quy định.
Tránh mua vật nuôi ở chợ trôi nổi không rõ nguồn gốc, nhất là khi trong vùng có tin dịch. Tránh mua vật nuôi giá rẻ bất thường, vì đó có thể là hàng bán chạy dịch.
Mua cả lứa từ một nguồn tốt hơn mua lẻ từ nhiều nơi. Mỗi nơi mang một kiểu mầm bệnh, gộp lại là rủi ro cộng dồn.
Xe chở vật nuôi về cũng nên được để ý. Thùng xe bẩn, có phân của chuyến trước, là một nguồn bệnh. Nếu là xe nhà, rửa và sát trùng sau mỗi chuyến. Nếu thuê xe, đừng ngại đề nghị chủ xe lót bạt sạch hay rửa thùng trước khi chở.
Không chỉ vật nuôi mua mới, mà cả con vật đi hội thi, đi phối giống ở nơi khác về cũng nên cách ly ngắn. Trước lần mua giống tới, bạn hãy dọn sẵn một ô cách ly ở góc vườn cuối gió.
Câu hỏi thường gặp
Cách ly vật nuôi mới mua trong bao lâu?
Thường là vài tuần, đủ để các bệnh đang ủ biểu hiện. Thời gian cụ thể tuỳ loài và tình hình dịch bệnh. Hãy hỏi thú y để có khuyến cáo phù hợp.
Gà mới mua về có cần cách ly không?
Có, gà mới có thể mang bệnh hô hấp, ký sinh trùng hoặc bệnh truyền nhiễm khác. Nhốt riêng, theo dõi vài tuần rồi mới thả chung với đàn cũ.
Không có chỗ làm chuồng cách ly thì sao?
Có thể quây tạm một góc xa đàn chính bằng lưới, bạt, có máng riêng, chăm sau cùng. Quan trọng là không cho tiếp xúc trực tiếp và không dùng chung dụng cụ, nước thải.
Trong thời gian cách ly có nên tiêm phòng không?
Đây thường là thời gian hợp lý để tiêm phòng, tẩy giun theo hướng dẫn thú y, khi con vật đã hồi sức sau vận chuyển. Không nên làm quá nhiều việc cùng một ngày để tránh căng thẳng.
Mua bò từ tỉnh khác về cần giấy tờ gì?
Thường cần giấy chứng nhận kiểm dịch động vật khi vận chuyển ra khỏi địa bàn theo quy định. Quy định cụ thể bạn hỏi cán bộ thú y nơi mua và nơi nhận.
